Ukraina wczoraj i dzis

Literatura o kraju

2007-09-24T19:18:00.000+03:00

2007-09-24T19:07:00.000+03:00

2007-09-24T19:04:00.000+03:00

2007-09-24T19:01:00.000+03:00

2007-09-24T18:58:00.000+03:00

2007-09-24T18:55:00.000+03:00

2007-09-23T23:53:00.000+03:00

www.uz.gov.ua

2007-09-23T23:35:00.000+03:00

Metro w Kijowie - (ukr.: Київське метро). System metra stanowi filar komunikacji publicznej w Kijowie. Metro kijowskie było pierwszym systemem tego typu na Ukrainie oraz trzecim w byłym ZSRR po moskiewskim i petersburskim. Dziennie przewozi 1,7 mln pasażerów co stanowi 34% pasażerów, którzy dziennie korzystają z komunikacji publicznej w Kijowie

2007-09-22T21:51:00.000+03:00

2007-09-22T21:48:00.000+03:00

2007-09-22T21:33:00.000+03:00

2007-09-22T21:21:00.000+03:00

2007-09-19T21:43:00.000+03:00

Na GORONCO

2007-09-19T21:27:00.000+03:00

Morze macie jakies pytania ktore moge zamiescic tu w postach ,morze ktos odpowie morze ja cos wiem piscie?
1. moje pytanie czy gdzies w polsce jest jakis ruch pomaranczowych morze sie przydam ??
2.co zrobic mam by miec obywatelstwo UA?
3 .szukam partnera/partnerki do redaowania tej strony kogos obeznanego w temacie czy ktos by czciał tylko powazne oferty

2007-09-19T21:23:00.000+03:00

Anna Głąb

28.07.2007.

Przewodniczący ukraińskiego parlamentu, Ołeksandr Moroz, wyznaczył na wtorek, 31 lipca, nadzwyczajne posiedzenie Rady Najwyższej.

Zgodnie z rozporządzeniem, podpisanym przez Moroza, deputowani mają obradować m.in. nad prawnymi aspektami przedterminowych wyborów oraz włączeniem pod dyskusję projektu ustawy o wprowadzeniu zmian do konstytucji i przekazaniu go Sądowi Konstytucyjnemu.

Wniosek o zwołanie parlamentu złożyło 179 deputowanych. Ostatnia przed wakacjami sesja parlamentu zakończyła się 27 czerwca, zaś kolejną zaplanowano na początek września. Rada Najwyższa kontynuuje obrady, mimo prezydenckiego dekretu o jej rozwiązaniu i wyznaczeniu na 30 września przedterminowych wyborów parlamentarnych.

Mykoła Tomenko, wicelider Bloku Julii Tymoszenko oświadczył, iż działanie to stanowi próbę ponownego rozpatrzenia porozumienia podpisanego przez Juszczenkę, Janukowycza i Moroza, jeszcze przed oficjalnym rozpoczęciem kampanii wyborczej (zgodnie z prawem będzie to 2 sierpnia - przyp. red.). Zaznaczył również, iż działanie Moroza negatywnie wpłynie na wizerunek Wiktora Janukowycza, który ze strony koalicji rządzącej występuje jako gwarant przeprowadzenia przedterminowych wyborów.

Tymczasem, jak zapowiedział Borys Kolesnikow, członek prezydium rady politycznej Partii Regionów, deputowani jego ugrupowania nie planowali do tej pory udziału w nadzwyczajnej sesji parlamentu. Wskazał, iż na poniedziałek (30.07) jest wyznaczone posiedzenie prezydium partii dotyczące zjazdu (zaplanowany na 4 sierpnia) i zbliżających się wyborów. Jak dodaje, w przyszłym tygodniu, nie są przewidywane inne wydarzenia, w których wzięliby udział deputowani.

Inny deputowany Partii Regionów, Jurij Miroszniczenko, w wypowiedzi dla agencji UNIAN wskazał, iż jego partia "szanuje Moroza nie tylko jako przewodniczącego Rady Najwyższej, ale także jako koalicyjnego partnera". Dodał, iż na poniedziałkowym spotkaniu może zostać uzgodniony plan obrad nadzwyczajnego posiedzenia.

Z kolei przedstawiciele partii proprezydenckich wskazują, iż ze względu na brak legitymizacji parlamentu, zebranie nie może mieć statusu oficjalnego posiedzenia Rady Najwyższej. Ksenia Liapina z "Naszej Ukrainy" podkreśliła, iż wszelkie kwestie związane z prawnym określeniem zbliżających się wyborów zostały uregulowane w czasie, gdy prezydent zawiesił działanie dekretu rozwiązującego Radę.

Na podstawie: rada.gov.ua, korrespondent.net, unian.net

MOJE PYTANIE KOCHANI BRZMI CO DALEJ Z WOLNą UKRAINą?

KTO ZWYCIEZY WYBORY?

Odessa

2007-09-19T12:30:00.000+03:00

(ukr. Одеса, ros. Одесса) - miasto w południowej części Ukrainy, nad Morzem Czarnym, stolica obwodu odeskiego (oдеська область).

Kiedyś w miejscu dzisiejszej Odessy znajdowała się grecka osada. Od XIV wieku na terenie Odessy istniała tatarska warownia Hadżibej, a później turecka twierdza Yeni Dünya, która została zajęta przez rosyjskie wojska w 1789 roku. Miasto zostało oficjalnie założone w 1794 przez Rosję na terytorium straconym przez Turcję w 1792. W XIX wieku miasto stało się głównym portem obsługującym eksport rosyjskiego zboża. Dzięki temu stało się jednym z najbogatszych i najszybciej rozwijających się miast carskiej Rosji.

W 1795 miasto miało 2250 mieszkańców, a w 1814 25 tys. Potem wzrost liczby ludności był jeszcze szybszy: w 1850 100 tys., w 1873 185 tys., w 1884 225 tys., w 1900 450 tys. Przed wybuchem I wojny światowej miasto stało się czwartym najważniejszym miastem Rosji, po Petersburgu, Moskwie i Warszawie. Po rewolucji w 1917 miasto straciło swoją wyjątkową rolę i nigdy nie odzyskało poprzedniej świetności.

Klimat

Odessa charakteryzuje się klimatem umiarkowanym kontynentalnym i suchym. Ilość słonecznych dni w roku przekracza 290.

Zima krótka i łagodna z średnią temperaturą około zera stopni Celsjusza. Śnieg i temperatury poniżej -10 stopni Celsjusza występują rzadko.

Lato długie i gorące ze średnią temperaturą około 25 stopni Celsjusza. Często zdarzają się temperatury powyżej 35 stopni Celsjusza.

Transport i gospodarka

Odessa - największy port morski Ukrainy, transportujący ziarno, cukier, węgiel, cement, metale, drewno, produkcję przemysłu maszynowego. Baza morskiej floty. Duże kolejowe centrum. Podstawowe branże przemysłu - budowa okrętów, obróbka ropy naftowej, budowa maszyn, rolniczy i chemiczny przemysł. Duże uzdrowiskowe centrum, liczne plaże i sanatoria.

W Odessie znajduje się także międzynarodowy port lotniczy.

Sport

Odessę w Ukraińskiej Wyszczej Lidze reprezentuje klub piłkarski Czornomorec Odessa. Na stadionie Centralnym w Odessie być może będą rozgrywane mecze Mistrzostw Europy w piłce nożnej w roku 2012 organizowanych przez Polskę i Ukrainę.

2007-09-18T22:14:00.000+03:00

2007-09-18T22:11:00.000+03:00

2007-09-18T22:00:00.000+03:00

2007-09-18T21:55:00.001+03:00

2007-09-18T21:51:00.000+03:00

2007-09-18T21:48:00.000+03:00

KRYM - fascynujący i nadal nie do końca odkryty przez Turystów zakątek Europy.
Znajdziesz tu nadmorskie plaże, malownicze skaliste zatoki, góry z licznymi jaskiniami, wodospadami i wąwozami, a także równinne obszary stepowe ze słonymi jeziorami

Wczasy nad morzem

Sezon kąpielowy na Krymie trwa maksymalnie 4 miesiące. W zależności od miejscowości zaczyna się on od końca maja, gdy woda nagrzewa się do +18 st. i kończy się stopniowo w połowie października. Największe temperatury woda osiąga w lipcu i sierpniu na wybrzeżu Eupatorii i Sudaku (do 28 C), oraz w Jałcie i Ałuszcie (do 26 C).

Turystyka górska

Krym to także kraina wspinaczki skałkowej i kolarstwa górskiego. Znajduje się tu około dziesięć, dobrze przygotowanych, miejsc do wspinaczki. Najwięcej popularnych skał znajduje się w okolicach Wielkiej Jałty. Średni stopień trudności to około 7a (wg. skali 5-9). Warte polecenia są też wielo- lub jednodniowe wyprawy rowerowe.

Zabytki na Krymie

Krym to miejsce, gdzie przez wieki Wschód spotykał sie z Zachodem; stąd ogromne bogactwo zabytków: starożytne greckie ruiny, intrygujące skalne miasta, pamiętające średniowiecze twierdze, ruiny ormiańskich klasztorów, a także pamiątki po Tatarach: meczety czy słynny Pałac Chanów w Bakczysaraju

Gazeta Wyborcza

2007-09-18T19:15:00.000+03:00

Pomarańczowa rewolucja

strmar, 2007-04-19 Pomarańczowa rewolucja miała miejsce na Ukrainie od listopada 2004 do stycznia 2005. Wtedy to w wyniku powtórzonych wyborów prezydentem został Wiktor Juszczenko, a premierem Julia Tymoszenko. Drugim kandydatem na prezydenta był ówcześnie urzędujący premier Wiktor Janukowycz. Rewolucja wzięła swoją nazwę od koloru pomarańczowego, który był symbolem sztabu wyborczego Wiktora Juszczenki

Rocznica rewolucji zjednoczy pomarańczowych?

Na kijowski Majdan Niepodległości pod sowieckimi, rosyjskimi i carskimi sztandarami wyszli w niedzielę przeciwnicy Wiktora Juszczenki, protestując przeciw „pomarańczowej dżumie”. We wtorek, w pierwszą rocznicę rewolucji, staną tam skłóceni przywódcy pomarańczowych. Czy to będzie tylko symboliczny gest, czy też znak prawdziwego pojednania? (20-11-05, 18:19)

Kijów szykuje się do zaprzysiężenia Juszczenki

Kijów szykuje się do największej fety od czasu odzyskania niepodległości w 1991 r. W niedzielę zwycięzca ukraińskiej pomarańczowej rewolucji Wiktor Juszczenko obejmie władzę nad Dnieprem (21-01-05, 00:00)

Ogłoszono oficjalne zwycięstwo Juszczenki

Do inauguracji przywódcy pomarańczowej rewolucji Wiktora Juszczenki zostało kilka dni - w poniedziałek Centralna Komisja Wyborcza w Kijowie ogłosiła wreszcie ostateczne wyniki wyborów prezydenckich nad Dnieprem. (11-01-05, 00:00)

W powyborczą noc Juszczenko wrócił na Majdan

Po godzinie 2.00 w nocy Wiktor Juszczenko przyjechał na kijowski Majdan, gdzie czekało na niego kilkanaście tysięcy "pomarańczowych". Wspólnie świętowali zwycięstwo w wyborach (27-12-04, 00:00)

Pomaranczowa rewolucia

2007-09-18T19:02:00.000+03:00

Pomarańczowa rewolucja
[edytuj]

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Pomarańczowa wstążka - symbol solidarności z ruchem demokratycznym w Ukrainie

Pomarańczowa rewolucja - wydarzenia, które miały miejsce w Ukrainie od 21 listopada 2004 roku do 23 stycznia 2005, czyli od zakończenia drugiej tury wyborów prezydenckich, w których zmierzyli się kandydat obozu władzy, ówcześnie urzędujący premier Wiktor Janukowycz oraz kandydat opozycyjnej Naszej Ukrainy, były premier Wiktor Juszczenko, do czasu złożenia przysięgi prezydenckiej przez Wiktora Juszczenkę.

Nazwa została nadana od pomarańczowego koloru, który był symbolem sztabu wyborczego Wiktora Juszczenki.

2007-09-18T18:46:00.001+03:00

Przebieg pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Wyniki powtórzonej drugiej tury wyborów - oficjalni zwycięzcy w poszczególnych obwodach

Wyniki drugiej tury - oficjalni zwycięzcy w poszczególnych obwodach
Uwaga: Wyniki te zostały uznane za fałszywe przez Sąd Najwyższy Ukrainy. Mapa jest dołączona tylko w celach informacyjnych

Skutki pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Bezpośrednim efektem pomarańczowej rewolucji była zmiana na scenie politycznej Ukrainy. W wyniku powtórzonej drugiej tury wyborów prezydentem został Wiktor Juszczenko, a w nowo powołanym rządzie premierem została Julia Tymoszenko.

Z czasem jednak tzw. "pomarańczowa koalicja" zaczęła tracić początkową siłę i spójność. Wzajemne oskarżenia rzucane przez prezydenta i premiera (wielokrotnie oskarżali się o korupcję oraz współpracę ze zwolennikami starego reżimu) spowodowały odwołanie Tymoszenko z urzędu i zastąpienie jej na tym stanowisku przez Jurija Jechanurowa. Koalicja wyborcza Blok Julii Tymoszenko przeszła wówczas do opozycji w stosunku do otoczenia prezydenta.

Kryzys energetyczny wywołany zimą 2006 przez odłączenie gazociągów przez Rosję przyczynił się do wzrostu popularności Partii Regionów, postrzeganej jako prokremlowska. Wybory parlamentarne na Ukrainie w 2006, których zwycięzcą została Partia Regionów, doprowadziły do objęcia urzędu premiera przez Wiktora Janukowycza. Tym samym można mówić o końcu bezpośredniego wpływu pomarańczowej rewolucji na ukraińską politykę. Późniejszy konflikt między prezydentem i premierem doprowadził do kolejnego kryzysu politycznego wiosną 2007.

Próba oceny [edytuj]

Rola Polski [edytuj]

Od momentu rozpoczęcia demonstracji w Kijowie Ukrainę wspierała Polska. Organizowane były wiece, marsze, protesty i koncerty mające na celu wsparcie rewolucji.

Kijów odwiedzili m.in. prezydenci Polski Lech Wałęsa i Aleksander Kwaśniewski, Bronisław Komorowski (PO) i Lech Kaczyński (PiS) i delegacja polskich parlamentarzystów z marszałkiem sejmu Józefem Oleksym. Pomarańczową Rewolucję poparł także legendarny ruch artystyczno-polityczny Pomarańczowa Alternatywa z Majorem Waldemarem Fydrychem na czele organizując w Polsce i kilku ukraińskich miastach, w tym w Kijowie, happeningi w ramach akcji "Kijów - Warszawa - Wspólna Sprawa".

Wydaje się, że Polska jest krajem, który najmocniej popierał dążenia opozycji ukraińskiej do przebudowy systemu politycznego w kierunku w pełni, ich zdaniem, demokratycznym. Siła i powszechność tego poparcia wynikała zarówno ze skojarzeń z pokojowymi przemianami ustrojowymi Polski w latach 80. XX w., jak i z bieżącej polityki Polski wobec Ukrainy, która dążyła do zacieśniania związków Ukrainy z Europą.

Kalendarium [edytuj]

Listopad 2004 [edytuj]

21 listopada

Lokal wyborczy, pierwsza tura, Kamieniec Podolski

Przedwyborcze sondaże oraz sondaże exit polls wskazywały na prozachodniego Wiktora Juszczenkę jako zwycięzcę wyborów z przewagą od 3 do 11 punktów proc. (w zależności od badania). Po zamknięciu lokali wyborczych 21 listopada, Centralna Komisja Wyborcza podała, iż po przeliczeniu 99,6% głosów, prowadzi premier Wiktor Janukowycz z 3% przewagą nad Juszczenką. Kandydat opozycji zakwestionował uczciwość komisji i wezwał do obywatelskiego nieposłuszeństwa.

W Kijowie odbyła się dwustutysięczna demonstracja poparcia dla lidera opozycji. Część demonstrantów rozbiła na noc miasteczko namiotowe. Manifestacje i strajki odbyły się również w innych ukraińskich miastach.

Międzynarodowi obserwatorzy OBWE (wśród nich były premier Polski Jerzy Buzek) zgłosili ponad 300 nadużyć i manipulacji przy wyborach.

22 listopada Opozycję jednogłośnie poparły władze miejskie Kijowa. Mer stolicy Ołeksandr Omelczenko nakazał służbom miejskim udzielać pomocy uczestnikom protestu oraz oddał do dyspozycji swoją siedzibę obok Majdanu.

Prezydent Rosji Władimir Putin jako jedyny przywódca na świecie pogratulował Wiktorowi Janukowyczowi zwycięstwa w wyborach.

Unia Europejska wyraziła zaniepokojenie wynikami wyborów prezydenckich w Ukrainie, które nie spełniły standardów międzynarodowych, i apeluje do władz ukraińskich o ich zrewidowanie.

Wieczorem kilka ukraińskich miast (Lwów, Tarnopol, Iwano-Frankiwsk) uznały Juszczenkę jako prawowitego prezydenta.

23 listopada

Odbyło się specjalne nocne posiedzenie Rady Najwyższej Ukrainy, która miała ustosunkować się do wyników wyborów, jednak przy braku kworum, nie podjęto żadnej decyzji. Również na tym posiedzeniu kandydat opozycji niezależnie od oficjalnych wyników złożył przysięgę prezydencką na Biblię, ogłaszając się prezydentem Ukrainy.

Członkowie oddziału specjalnego ukraińskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Bars przeszli na stronę opozycyjnych demonstrantów. Samochody z Barsem odjechały w nieznanym kierunku z przyczepionymi pomarańczowymi wstążkami - symboliką wyborczą Wiktora Juszczenki.

24 listopada

Manifestacja na Placu Niezależności w Kijowie, 24.11.2004

Ukraińska Centralna Komisja Wyborcza (CKW) ogłosiła oficjalnie prezydentem-elektem Ukrainy premiera Wiktora Janukowycza, który według niej zdobył 49,46% głosów wyborców wobec 46,61% poparcia dla Juszczenki.

NATO zażądało rewizji wyników niedzielnych wyborów, a Parlament Europejski stwierdził, że nie zaakceptuje ich, jeśli nie otrzyma dowodów, że zostały prawidłowo przeprowadzone, i wstrzymuje pożyczkę. Komisja Europejska zaapelowała o ponowne przeliczenie głosów. Tego samego dnia sekretarz stanu USA Colin Powell zadeklarował, że Stany Zjednoczone nie zaakceptowały wyników wyborów na Ukrainie i zagroził sankcjami ze strony amerykańskiego rządu.

Wieczorem do Polski przyjechał współpracownik Wiktora Juszczenki - Borys Tarasiuk, aby wygłosić w polskim Sejmie wystąpienie.

Wieczorem setki studentów wdarło się do położonego w centrum miasta Ukraińskiego Domu, w którym mieści się centrum wystawowe i sala konferencyjna. W budynku rozmieszczono sztab, który będzie koordynował akcję nieposłuszeństwa obywatelskiego.

25 listopada

Na zaproszenie Juszczenki do Kijowa z misją mediacyjną przybył laureat Pokojowej Nagrody Nobla, były Prezydent RP Lech Wałęsa. Wygłosił on przemówienie na Placu Niezależności, które zostało przyjęte oklaskami.

W polskim Sejmie wystąpił były minister spraw zagranicznych Ukrainy, doradca Wiktora Juszczenki Borys Tarasiuk, który spotkał się również z prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim. Tarasiuk poprosił polskie władze, aby nie uznały oficjalnych wyników wyborów w Ukrainie. Polscy posłowie przyjęli przez aklamację apel Sejmu RP do Rady Najwyższej Ukrainy, by ta zrobiła wszystko, aby prawda, wolność i demokracja zwyciężyły w Ukrainie.

Po południu wiceminister gospodarki Ukrainy Oleh Hajduk podał się do dymisji na znak sprzeciwu wobec wyników wyborów prezydenckich, a opozycja ukraińska zaskarżyła do Sądu Najwyższego rezultaty niedzielnych wyborów prezydenckich, oficjalnie wygranych przez kandydata obozu władzy Wiktora Janukowycza. Sąd zabronił oficjalnej publikacji wyniku wyborów do czasu rozpatrzenia odwołania przeciw Komisji Wyborczej, co ma nastąpić w poniedziałek 29 listopada.

Jednocześnie prezydent Ukrainy Leonid Kuczma poprosił prezydentów Polski - Aleksandra Kwaśniewskiego i Litwy - Valdasa Adamkusa o mediację w sprawie Ukrainy.

26 listopada

Manifestacja na ulicach Lwowa, 26.11.2004

Na zaproszenie prezydenta Leonida Kuczmy do Ukrainy przyleciał prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski. Do Kijowa przybył również szef dyplomacji Unii Europejskiej Javier Solana.

Prezydenci Uzbekistanu (Islom Karimov), Kirgistanu (Askar Akajew), Kazachstanu (Nursułtan Nazarbajew) oraz Tadżykistanu (Emomali Rachmonow) pogratulowali Wiktorowi Janukowyczowi zwycięstwa w wyborach prezydenckich.

Po stronie opozycji opowiedzieli się dziennikarze ukraińskiej telewizji publicznej oraz część milicji oraz wojska. Stacje telewizyjne zaczęły pokazywać skalę protestów przeciwko wynikom wyborów. Dziennikarze w bezprecedensowym na skalę światową publicznym oświadczeniu zobowiązali się więcej "nie przekazywać kłamstw rządu".

Deputowani z Doniecka we wschodniej Ukrainie zapowiedzieli zorganizowanie referendum w sprawie utworzenia autonomicznej republiki, jeśli protesty spowodują unieważnienie niedzielnego zwycięstwa wyborczego Wiktora Janukowycza.

Około trzech godzin trwały w Kijowie w Pałacu Maryjskim negocjacje okrągłego stołu w celu uregulowania kryzysu politycznego w Ukrainie, w których uczestniczyć prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, lider opozycji Wiktor Juszczenko, premier Ukrainy Wiktor Janukowycz, prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski, prezydent Litwy Valdas Adamkus, przewodniczący Dumy Państwowej Rosji Borys Gryzłow, koordynator polityki zagranicznej Unii Europejskiej Javier Solana, szef ukraińskiego parlamentu Wołodymyr Łytwyn i sekretarz generalny Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie Jan Kubiš. Po zakończeniu obrad, prezydent Leonid Kuczma poinformował o stworzeniu roboczej grupy, która miała rozwiązać konflikt w Ukrainie. Komisja miała zacząć prace natychmiast. Uczestnicy okrągłego stołu zadeklarowali bezkrwawe rozwiązanie kryzysu powyborczego i rozpoczęcie stałych negocjacji.

27 listopada

Wiec solidarności we Frankfurcie nad Menem w Niemczech, 27.11.2004

Parlament Ukrainy przyjął uchwałę, która uznaje, że druga tura wyborów prezydenckich odbyła się przy masowych naruszeniach ordynacji wyborczej i nie odzwierciedla woli elektoratu Ukrainy. Przewodniczący parlamentu Wołodymyr Łytwyn poparł żądania ukraińskiej opozycji i opowiedział się za powtórzeniem drugiej tury wyborów. Na ulicach Kijowa zapanowała radość.

28 listopada

Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma ocenił na nadzwyczajnym posiedzeniu Ukraińskiej Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, że bardzo źle idą rozmowy grup roboczych złożonych z dwóch kandydatów do prezydentury Ukrainy Wiktora Juszczenki i Wiktora Janukowycza. Kuczma powiedział, że rozmowy władzy i opozycji są bardzo trudne i nikt nie może dziś powiedzieć jaki będzie kompromis i czy uda się go osiągnąć.

Kandydat na prezydenta, lider opozycji ukraińskiej Wiktor Juszczenko powiedział, że tłum jego zwolenników pozostanie na Placu Niezależności w Kijowie aż do całkowitego zwycięstwa."

Zjazd przedstawicieli wschodnich regionów Ukrainy w Siewierodoniecku ogłosił, że uznaje za prezydenta kraju premiera Wiktora Janukowycza.

Ze strony przedstawicieli wschodnich i południowych obwodów Ukrainy, które poparły Wiktora Janukowycza, coraz częściej padają głosy o przeprowadzeniu referendum dotyczącego secesji tych regionów. Władze obwodu donieckiego (Rada Obwodowa), popierającego premiera Wiktora Janukowycza, wyznaczyły na 5 grudnia referendum w sprawie utworzenia autonomii regionu. Jednak aby powołać region autonomiczny parlament musiałby najpierw znowelizować konstytucję, a następnie zatwierdzić poprawki podczas ogólnoukraińskiego referendum, co oznacza, że nawet jeśli referendum zostanie zorganizowane to i tak nie będzie miało następstw prawnych. Zarówno Wiktor Juszczenko jak i Leonid Kuczma ostro zaprotestowali przeciwko możliwości podziału kraju.

Ukraińska polityk Julia Tymoszenko, która współpracuje z Wiktorem Juszczenką, zagroziła, że zablokuje ustępującego prezydenta Leonida Kuczmę w jego własnym domu, jeśli w ciągu 24 godzin nie spełni żądań utworzonego przez nią Komitetu Ocalenia Narodowego. Oprócz tego Tymoszenko wysunęła cztery żądania: Kuczma ma wydać dekret o zwolnieniu Wiktora Janukowycza ze stanowiska szefa rządu za sfałszowanie wyników wyborów prezydenckich, dokonać zmiany składu Centralnej Komisji Wyborczej, zdymisjonować gubernatorów, którzy wspierają ruchy separatystyczne na wschodzie i południu Ukrainy (Charków, Ługańsk i Donieck) oraz ma zobligować prokuraturę generalną do wszczęcia spraw karnych przeciwko trzem gubernatorom i ich współpracownikom.

29 listopada

Wiktor Juszczenko na wiecu na Placu Niezależności w Kijowie

Do Ukrainy udała się delegacja polskiego parlamentu, z marszałkiem Józefem Oleksym, któremu towarzyszą wicemarszałek Kazimierz Michał Ujazdowski z PiS, przewodniczący klubu SLD Krzysztof Janik, lider Socjaldemokracji Polskiej Marek Borowski oraz Antoni Macierewicz z Ruchu Katolicko-Narodowego.

Ustępujący prezydent Ukrainy Leonid Kuczma opowiedział się za ponownym przeprowadzeniem wyborów prezydenckich, które miałyby pomóc wyjść Ukrainie z kryzysu politycznego, jaki powstał po poprzednich wyborach. Pomoc w tej sprawie zaoferowałą Rada Europy. Powtórzyć wybory chce również premier Janukowycz, jedynie Wiktor Juszczenko domaga się ponownego rozpisania drugiej tury wyborów.

Lider opozycji ukraińskiej, Wiktor Juszczenko wezwał Sąd Najwyższy do unieważnienia decyzji Centralnej Komisji Wyborczej, przyznającej zwycięstwo wyborcze premierowi Wiktorowi Janukowyczowi. Sąd Najwyższy wstrzymał się z wydaniem orzeczenia w sprawie zakwestionowania wyników wyborów prezydenckich.

Niezależna pozarządowa ukraińska organizacja Otwarta Ukraina opublikowała raport dotyczący fałszerstw wyborczych podczas drugiej tury wyborów prezydenckich w Ukrainie. Według organizacji sfałszowano ponad 3 mln głosów na korzyść Wiktora Janukowycza.

30 listopada

Parlament Ukrainy odrzucił w głosowaniu wniosek ukraińskiej opozycji w sprawie dymisji rządu Wiktora Janukowycza.

Szef sztabu wyborczego Wiktora Juszczenki - Ołeksandr Zinczenko poinformował, że opozycja zerwała negocjacje z władzami w sprawie rozwiązania kryzysu po wyborach prezydenckich i wznowiła blokadę budynków rządowych w Kijowie. Opozycja odrzuciła propozycję Janukowycza, aby ten sprawował urząd prezydenta kraju w zamian za teczkę premiera dla Juszczenki, sprzeciwia się także stanowczo "opcji zerowej", czyli pomysłowi przeprowadzenia wyborów na nowo (ukraińskie prawo wyborcze zabrania w takim wypadku ponownego ubiegania się o prezydenturę tym samym kandydatom).

Grudzień 2004 [edytuj]

1 grudnia

Wiktor Juszczenko pozdrawiający wyborców

W tajnym głosowaniu Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę, w której postawiła wotum nieufności wobec rządu Janukowycza oraz zaproponowała powołanie rządu jedności narodowej. Uchwała sprzeciwia się także secesji kraju i wzywa prezydenta Kuczmę do dymisji rządu Janukowycza, nie przeszedł natomiast wniosek o wotum nieufności dla prokuratora generalnego. Za uchwałą opowiedziało się 228 deputowanych, przy wymaganej liczbie 226 głosów.

Premier Ukrainy Wiktor Janukowycz odmówił podania się do dymisji po wotum nieufności dla jego rządu przegłosowanym przez parlament. Janukowycz nie uznaje decyzji parlamentu o wyrażeniu wotum nieufności wobec jego rządu.

2 grudnia

Parlament Europejski zdecydowaną większością głosów przyjął uchwałę, w której przedstawia stanowisko, iż wybory prezydenckie na Ukrainie 2004 zostały sfałszowane, a drugą turę wyborów należy unieważnić i powtórzyć. Według PE, wybory powinny się odbyć jeszcze w grudniu. Eurodeputowani skrytykowali również prezydenta Rosji Władimira Putina, za to, że robił wszystko, by wpłynąć na wynik wyborów w Ukrainie i zapewnić zwycięstwo premierowi Wiktorowi Janukowyczowi.

Ustępujący prezydent Ukrainy Leonid Kuczma wyleciał do stolicy Rosji - Moskwy, gdzie spotkał sie z prezydentem Władimirem Putinem. Wspólnie skrytykowali postulat powtórzenia drugiej tury wyborów. Jednocześnie Kuczma zapowiedział, że jest gotów zdymisjonować gabinet, o ile miałoby to się wiązać z reformą ustrojową przekazującą część kompetencji prezydenckich parlamentowi i rządowi.

Przed ukraińskim Sądem Najwyższym zeznawali członkowie Centralnej Komisji Wyborczej, którzy potwierdzili nieprawidłowości podczas drugiej tury wyborów prezydenckich. Według jednego ze świadków do urn dorzucono ponad milion głosów.

Wiktor Juszczenko zapowiedział, ze w przypadku użycia siły przez obóz władzy, opozycja też odpowie siłą.

3 grudnia

Kolejny dzień manifestacji

Według decyzji Ukraińskiego Sądu Najwyższego druga tura wyborów prezydenckich zostanie powtórzona. Uznano, iż nie sposób ustalić rzeczywistych wyników głosowania w drugiej turze wyborów prezydenckich. Powtórka ma odbyć się 26 grudnia. Datę tę proponowali jako jedną z ewentualnych polscy i unijni mediatorzy. Wyrok oznacza porażkę koncepcji prezydenta Leonida Kuczmy, który proponował, by powtórzyć całe wybory. Na postanowienie sądu entuzjazmem zareagowały setki tysięcy zwolenników Wiktora Juszczenki, którzy pikietują od 12 dni centrum Kijowa. Nad centralnym Placem Niezależności widać sztuczne ognie, w centrum wszędzie słychać okrzyki entuzjazmu i klaksony samochodów. Decyzja Sądu Najwyższego jest ostateczna i nie podlega odwołaniu.

4 grudnia

Ukraińska Centralna Komisja Wyborcza (CKW) podporządkowała się decyzji Sądu Najwyższego i wyznaczyła na 26 grudnia powtórzenie drugiej tury wyborów prezydenckich.

Około 10 tys. ludzi demonstrowało w Odessie na południu Ukrainy poparcie dla premiera Ukrainy Wiktora Janukowycza, który zdaniem uczestników manifestacji jest wybranym zgodnie z prawem prezydentem Ukrainy. Wśród uczestników wiecu w Odessie był mer miasta Rusłan Bodełan.

Po decyzji Sądu Najwyższego Ukrainy, nakazującej powtórzenie drugiej tury wyborów prezydenckich, ukraiński parlament rozpoczął debatę nad zmianami w ordynacji wyborczej i konstytucji Ukrainy.

5 grudnia

Kijów

Ustępujący prezydent Ukrainy, Leonid Kuczma oświadczył, że stara się wynegocjować umowę, która zagwarantowałaby jemu i jego rodzinie nietykalność w zamian za spełnienie żądań opozycji, dotyczących wyznaczonej ponownej drugiej tury wyborów.

Przywódca ukraińskiej opozycji Wiktor Juszczenko oświadczył, że grozi mu się śmiercią, a jego najbliższa rodzina mieszka w ukryciu poza Kijowem. Oświadczył również, że do środy parlament musi uchwalić zmiany w ordynacji wyborczej, aby zapewnić uczciwe głosowanie podczas powtórzonej drugiej tury wyborów prezydenckich. Ponownie zaapelował do prezydenta Kuczmy o zdymisjonowanie rządu Wiktora Janukowycza i członków Centralnej Komisji Wyborczej (CKW).

6 grudnia

W kijowskim Pałacu Maryjskim rozpoczęła się wieczorem trzecia runda rokowań okrągłego stołu z udziałem ukraińskich władz, opozycji i zagranicznych mediatorów. W rokowaniach okrągłego stołu biorą udział: ustępujący prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, kandydaci na prezydenta: lider opozycji Wiktor Juszczenko i premier Wiktor Janukowycz, przewodniczący parlamentu ukraińskiego Wołodymyr Łytwyn oraz mediatorzy: prezydenci Polski i Litwy Aleksander Kwaśniewski i Valdas Adamkus oraz szef dyplomacji Unii Europejskiej Javier Solana, szef polskiej dyplomacji Włodzimierz Cimoszewicz, przewodniczący Dumy Państwowej Rosji Borys Gryzłow i sekretarz generalny Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie Jan Kubiš. Kolejna próba rozmów zakończyła się fiaskiem.

7 grudnia

Leonid Kuczma zwrócił się do Rady Najwyższej Ukrainy o odwołanie Centralnej Komisji Wyborczej, która dopuściła do sfałszowania II tury wyborów prezydenckich z 21 listopada. Do nowej CKW prezydent chce jednak powołać 14 członków ze starej Komisji. Premier Wiktor Janukowycz ponownie odmówił podania się do dymisji i argumentował, że spełnił warunek szefa dyplomacji Unii Europejskiej Javiera Solany o równych warunkach rywalizacji wyborczej. Prezydent Leonid Kuczma podpisał dekret wysyłający na urlop premiera Wiktora Janukowycza i powierzający pełnienie obowiązków szefa rządu jego zastępcy Mykole Azarowowi.

8 grudnia

Lider ukraińskiej opozycji Wiktor Juszczenko ogłosił na kijowskim Placu Niezależności zwycięstwo trwającej od 22 listopada pomarańczowej rewolucji. Parlament Ukrainy prawie jednogłośnie zmienił ordynację wyborczą i dokonał nowelizacji (która, zgodnie z ustaleniami, ma wejść w życie we wrześniu 2005 roku) konstytucji. Zmiany ustawy zasadniczej odebrały część uprawnień prezydentowi, a przekazały je premierowi i parlamentowi.

9 grudnia

Ukraina razem

Sojusz Północnoatlantycki NATO i Rosja zaapelowały o wolne i uczciwe wybory w Ukrainie. Szefowie dyplomacji NATO i Rosji zgodzili się w Brukseli, że Ukraińcy mają prawo wybrać kogo chcą, a nikt z zewnątrz nie może w to ingerować.

10 grudnia

Ustępujący premier Ukrainy i kandydat na prezydenta Wiktor Janukowycz wezwał kandydata opozycji Wiktora Juszczenkę do udziału w otwartej debacie. Jednocześnie Janukowycz potępił 17-dniowe protesty opozycji, a za doprowadzenie do nich oskarżył ekipę prezydenta Leonida Kuczmy.

Wiktor Juszczenko został przyjęty do kliniki Klinika Rudolfinerhaus we Wiedniu w Austrii, w której leczył się wcześniej z powodu nieustalonej choroby.

11 grudnia

na ulicach Kijowa trwają protesty, 22 grudnia

Wiedeńscy lekarze z kliniki, w której leczy się ukraiński przywódca opozycji i kandydat na prezydenta Wiktor Juszczenko, poinformowali, że jego choroba była spowodowana zatruciem dioksynami. Nie jest jasne, czy zatrucie było efektem celowego działania.

Prokuratura ukraińska wznowiła śledztwo w sprawie domniemanego otrucia Wiktora Juszczenki.

12 grudnia

Kandydat na prezydenta Ukrainy Wiktor Juszczenko powrócił do Kijowa z Wiednia, gdzie w prywatnej klinice Rudolfinerhaus przechodził w ciągu weekendu badania po wrześniowym zatruciu dioksynami.

25 grudnia

Sąd Konstytucyjny w Ukrainie uznał za niezgodną z Konstytucją poprawkę do ordynacji wyborczej zezwalającą na głosowanie w domach tylko posiadaczom pierwszej grupy inwalidzkiej.

26 grudnia

lokal wyborczy w okręgu dniepropietrowskim, 26 grudnia

W powtórzonej II turze wyborów prezydenckich zwyciężył Wiktor Juszczenko przed Wiktorem Janukowyczem. Ukraińska Centralna Komisja Wyborcza ogłosiła, ze po przeliczeniu 99,84 procent głosów, na Juszczenkę zagłosowało 52,03 proc., a na Janukowycza 44,16 proc. wyborców.

29 grudnia

W Kijowie kilkuset zwolenników Wiktora Juszczenki zablokowało na jego wezwanie gmach rządu. Blokada ma na celu niedopuszczenie do posiedzenia gabinetu pod przewodnictwem premiera Wiktora Janukowycza.

31 grudnia

Premier Ukrainy Wiktor Janukowycz w transmitowanym przez telewizję noworocznym orędziu do narodu ogłosił ustąpienie ze stanowiska szefa rządu.

Styczeń 2005 [edytuj]

5 stycznia

Prezydent Leonid Kuczma przyjął dymisję premiera Wiktora Janukowycza. Tymczasowym premierem będzie Mykoła Azarow, dotychczas pierwszy wicepremier.

6 stycznia

Ustępujący prezydent Ukrainy Leonid Kuczma zdymisjonował rząd Wiktora Janukowycza i powierzył mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego rządu.

10 stycznia

Centralna Komisja Wyborcza poinformowała wieczorem w Kijowie, że Wiktor Juszczenko został oficjalnym zwycięzcą wyborów prezydenckich w Ukrainie. Po podliczeniu głosów z 225 obwodowych komisji wyborczych, CKW zakomunikowała, że za Juszczenką opowiedziało się 15.115.712 Ukraińców. Stanowiło to 51,99% ważnych głosów oddanych w wyborach przeprowadzonych 26 grudnia 2004 roku. Kontrkandydata Juszczenki, Wiktora Janukowycza, poparło 12.848.528 biorących udział w głosowaniu, co stanowiło 44,20% głosów ważnych.

23 stycznia

Wiktor Juszczenko złożył w ukraińskim parlamencie przysięgę prezydencką na Konstytucję i Ewangelię, oficjalnie obejmując władzę.

2007-09-18T18:46:00.000+03:00

Przebieg pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Wyniki powtórzonej drugiej tury wyborów - oficjalni zwycięzcy w poszczególnych obwodach

Skutki pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Próba oceny [edytuj]

Rola Polski [edytuj]

Od momentu rozpoczęcia demonstracji w Kijowie Ukrainę wspierała Polska. Organizowane były wiece, marsze, protesty i koncerty mające na celu wsparcie rewolucji.

Kalendarium [edytuj]

Listopad 2004 [edytuj]

21 listopada

Lokal wyborczy, pierwsza tura, Kamieniec Podolski

Międzynarodowi obserwatorzy OBWE (wśród nich były premier Polski Jerzy Buzek) zgłosili ponad 300 nadużyć i manipulacji przy wyborach.

Prezydent Rosji Władimir Putin jako jedyny przywódca na świecie pogratulował Wiktorowi Janukowyczowi zwycięstwa w wyborach.

Unia Europejska wyraziła zaniepokojenie wynikami wyborów prezydenckich w Ukrainie, które nie spełniły standardów międzynarodowych, i apeluje do władz ukraińskich o ich zrewidowanie.

Wieczorem kilka ukraińskich miast (Lwów, Tarnopol, Iwano-Frankiwsk) uznały Juszczenkę jako prawowitego prezydenta.

23 listopada

24 listopada

Manifestacja na Placu Niezależności w Kijowie, 24.11.2004

Wieczorem do Polski przyjechał współpracownik Wiktora Juszczenki - Borys Tarasiuk, aby wygłosić w polskim Sejmie wystąpienie.

25 listopada

Jednocześnie prezydent Ukrainy Leonid Kuczma poprosił prezydentów Polski - Aleksandra Kwaśniewskiego i Litwy - Valdasa Adamkusa o mediację w sprawie Ukrainy.

26 listopada

Manifestacja na ulicach Lwowa, 26.11.2004

Na zaproszenie prezydenta Leonida Kuczmy do Ukrainy przyleciał prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski. Do Kijowa przybył również szef dyplomacji Unii Europejskiej Javier Solana.

27 listopada

Wiec solidarności we Frankfurcie nad Menem w Niemczech, 27.11.2004

28 listopada

Kandydat na prezydenta, lider opozycji ukraińskiej Wiktor Juszczenko powiedział, że tłum jego zwolenników pozostanie na Placu Niezależności w Kijowie aż do całkowitego zwycięstwa."

Zjazd przedstawicieli wschodnich regionów Ukrainy w Siewierodoniecku ogłosił, że uznaje za prezydenta kraju premiera Wiktora Janukowycza.

29 listopada

Wiktor Juszczenko na wiecu na Placu Niezależności w Kijowie

30 listopada

Parlament Ukrainy odrzucił w głosowaniu wniosek ukraińskiej opozycji w sprawie dymisji rządu Wiktora Janukowycza.

Grudzień 2004 [edytuj]

1 grudnia

Wiktor Juszczenko pozdrawiający wyborców

2 grudnia

Wiktor Juszczenko zapowiedział, ze w przypadku użycia siły przez obóz władzy, opozycja też odpowie siłą.

3 grudnia

Kolejny dzień manifestacji

4 grudnia

Ukraińska Centralna Komisja Wyborcza (CKW) podporządkowała się decyzji Sądu Najwyższego i wyznaczyła na 26 grudnia powtórzenie drugiej tury wyborów prezydenckich.

5 grudnia

Kijów

6 grudnia

7 grudnia

8 grudnia

9 grudnia

Ukraina razem

10 grudnia

Wiktor Juszczenko został przyjęty do kliniki Klinika Rudolfinerhaus we Wiedniu w Austrii, w której leczył się wcześniej z powodu nieustalonej choroby.

11 grudnia

na ulicach Kijowa trwają protesty, 22 grudnia

Prokuratura ukraińska wznowiła śledztwo w sprawie domniemanego otrucia Wiktora Juszczenki.

12 grudnia

Kandydat na prezydenta Ukrainy Wiktor Juszczenko powrócił do Kijowa z Wiednia, gdzie w prywatnej klinice Rudolfinerhaus przechodził w ciągu weekendu badania po wrześniowym zatruciu dioksynami.

25 grudnia

Sąd Konstytucyjny w Ukrainie uznał za niezgodną z Konstytucją poprawkę do ordynacji wyborczej zezwalającą na głosowanie w domach tylko posiadaczom pierwszej grupy inwalidzkiej.

26 grudnia

lokal wyborczy w okręgu dniepropietrowskim, 26 grudnia

29 grudnia

31 grudnia

Premier Ukrainy Wiktor Janukowycz w transmitowanym przez telewizję noworocznym orędziu do narodu ogłosił ustąpienie ze stanowiska szefa rządu.

Styczeń 2005 [edytuj]

5 stycznia

Prezydent Leonid Kuczma przyjął dymisję premiera Wiktora Janukowycza. Tymczasowym premierem będzie Mykoła Azarow, dotychczas pierwszy wicepremier.

6 stycznia

Ustępujący prezydent Ukrainy Leonid Kuczma zdymisjonował rząd Wiktora Janukowycza i powierzył mu pełnienie obowiązków do czasu powołania nowego rządu.

10 stycznia

23 stycznia

Wiktor Juszczenko złożył w ukraińskim parlamencie przysięgę prezydencką na Konstytucję i Ewangelię, oficjalnie obejmując władzę.

Socialistyczna Ukraina-USRR

2007-09-18T18:36:00.000+03:00

<<
<<

1917-1991


(Szczegóły)	(Szczegóły)

motto państwowe:
Пролетарі всіх країн, єднайтеся!
(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)

oficjalny język

brak (de facto rosyjski preferowany w użyciu, dyskryminacja języka ukraińskiego (narodowego)

stolica

Kijów

ostatni przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej

Leonid Krawczuk

powierzchnia
- razem
- % woda

3 miejsce w ZSRR
603 700km²

ludność

- razem (1989)
- gęstość zaludnienia

2 miejsce w ZSRR

51 706 750
85,6/km²

waluta

rubel

strefa czasowa

UTC +3

hymn

Hymn Ukraińskiej SRR

Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka, skrótowo Ukraińska SRR, Ukraińska SSR (ros. Украинская Советская Социалистическая Республика, Украинская CCP - czyt.: Ukrainskaja Sowietskaja Socialisticzeskaja Riespublika, ukr. Українська Радянська Соціалістична Республіка, Українська PCP - czyt.: Ukrajins'ka Radians'ka Socjalistyczna Respublika) - jedna z republik ZSRR.

Spis treści

[ukryj]

Historia [edytuj]

Powstanie [edytuj]

Twór polityczny powstały na ziemiach ukraińskich w wyniku rewolucji październikowej w 1917. Radziecką Ukrainę powołano do życia w Kijowie 9 listopada 1917 roku. Rychło jednak do stolicy wkroczyły oddziały patriotów ukraińskich i przepędziły stamtąd bolszewików. 24-25 grudnia 1917 roku w wyniku powstania robotniczego w Charkowie proklamowano tam tzw. Ukraińską Republikę Ludową (nazwa łudząco podobna do państwa Petlury). 8 lutego 1918 roku z Kijowa wyparte zostały siły nacjonalistyczne i wróciła tam władza radziecka. W latach 1918-1920 stolica Ukrainy najczęściej była jednak w rękach Niemców, nacjonalistów (Pawło Skoropadski, Symon Petlura), białogwardzistów (Anton Denikin) oraz - krótko - wojsk polskich. 5-12 lipca 1918 roku utworzono ukraiński oddział WKP(b).

10 marca 1919 roku uchwalono konstytucję Ukrainy radzieckiej. Jej stolicą został Charków. Ukraina radziecka brała udział w negocjacjach pokojowych z Polską prowadzonych w Mińsku i Rydze w 1920 roku. Została uznana przez rząd Polski za jedynego reprezentanta ludności ukraińskiej, Polska odmówiła tym samym dotrzymania sojuszniczych zobowiązań wobec Ukraińców oraz utrzymywania dalszych stosunków z państwem Petlury, którego przedstawiciele udali się na emigrację do Paryża, Berlina i Wiednia.

Funkcjonowanie kraju [edytuj]

pierwotna wersja flagi Ukraińskiej SRR

Na czele USRR stali w początku lat dwudziestych Stanisław Kosior, Emanuel Kwiring (sekretarze KP(b)U) oraz Christian Rakowski (przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych), Mykoła Skrypnyk (komisarz oświaty), którzy prowadzili politykę "ukrainizacji" w szkolnictwie i administracji. W latach 30. zostali oni zamordowani na rozkaz Stalina (Skrypnyk popełnił samobójstwo) pod zarzutem "burżuazyjnego nacjonalizmu". Później władzami Ukrainy kierowali posłuszni wykonawcy poleceń Stalina: Łazar Kaganowicz, Stanisław Kosior oraz Nikita Chruszczow.

Poza brutalną czystkę polityczną USRR wstrząsnęła w latach trzydziestych sztucznie wywołana przez Stalina fala głodu. Oblicza się, że zginęło wówczas ok. 5 mln obywateli tego państwa (choć te dane są trudno weryfikowalne). Rozprawiono się również z duchownymi oraz przedstawicielami mniejszości narodowych, szczególnie Polakami i Żydami. Zlikwidowano polski obwód autonomiczny na Wołyniu (tzw. Marchlewszczyzna) a wielu polskich komunistów (w tym Tomasza Dąbala) stracono.

W 1934 roku stolicę państwa przeniesiono do Kijowa "gubiąc" po drodze niewygodnych działaczy. Wówczas dokonano też podziału państwa na obwody: kijowski, charkowski, winnicki, zaporoski i doniecki.

Ukrainę przyjęto wraz z Białoruską SRR i ZSRR do ONZ jako pełnoprawnego członka. Uzasadniano to faktem, iż skoro formalnie brytyjskie dominia - Kanada i Australia także były członkami tej organizacji, nie ma przeszkód, by także niektóre z republik ZSRR weszły w skład ONZ, by zrównować brytyjską przewagę. Ponadto prawo do nadreprezentacji mogło być nagrodą za walkę z faszyzmem.

W 1986 roku Ukrainą wstrząsnęła awaria elektrowni w Czarnobylu, którą władze z początku starały się bagatelizować. Główne szkody poczyniła ona jednak na sąsiedniej Białorusi.

Likwidacja [edytuj]

Ukraińska SRR przestała oficjalnie istnieć 16 grudnia 1991, gdy uznane zostało niepodległe państwo ukraińskie. Przywrócono mu tradycyjne godło, hymn oraz wybrano nowe władze.

Przywódcy kraju [edytuj]

Faktycznymi przywódcami kraju byli pierwsi sekretarze Komunistycznej Partii Ukrainy:

Gieorgij Piatakow (1918)

Stanisław Kosior (1919-1920)

Dmitrij Manuilski (1921-1923)

Emmanuil Kwiring (1923-1925)

Łazar Kaganowicz (1925-1928)

Stanisław Kosior (1928-1938)

Nikita Chruszczow (1938-1947)

Łazar Kaganowicz (1947)

Nikita Chruszczow (1947-1949)

Leonid Mielnikow (1949-1953)

Aleksiej Kiriczenko (1953-1957)

Nikołaj Podgorny (1957-1963)

Petro Szelest (1963-1972)

Wołodymyr Szczerbycki (1972-1989)

Władimir Iwaszko (1989-1990)

Stanisław Gurienko (1990-1991)

Obszar i granice [edytuj]

Pierwotnie, do 1939 r. USRR objęła swymi granicami większość obecnych ziem ukraińskich poza Galicją, zachodnią częścią Wołynia, Bukowiną, Polesiem i Rusią Zakarpacką.

Po agresji na Polskę 17 września 1939 nastąpiło przyłączenie do USRR nowych terenów ze Lwowem, Łuckiem i Stanisławowem (co propaganda sowiecka ochrzciła mianem "zjednoczenia ziem ukraińskich".

W 1940 roku Rumunia zostałą zmuszona do zrzeczenia się na rzecz ZSRR pewnych obszarów, spośród których Bukowinę i południową Besarabię włączono w skład Ukraińskiej SRR. Jednocześnie z obszaru Ukraińskiej SRR wyłączono część terenów wchodzącej dotad w skład Ukrainy Mołdawskiej ASRR. Obszary te wraz z pozostałymi częściami ziem odebranych Rumunii utworzyły Mołdawską SRR.

Po 1945 roku niemal wszystkie polskie tereny zajęte w 1939 roku zostały przy Ukraińskiej SRR, jedynie niewielkie skrawki powróciły do Polski. Ponadto do USRR przyłączono tereny Rusi Zakarpackiej, które do 1938/39 wchodziły w skład Czechosłowacji, a następnie - Węgier.

Ostatecznie granice Ukraińskiej SRR uformowały się w 1954 r., kiedy to Rosyjska FSRR podarowała Ukraińskiej Krym. Odtąd Ukraina obejmowała obszar 603 716 km², który w 1984 roku zamieszkiwało 50,667 milionów osób.

Ukraińska SRR graniczyła z Polską, Węgrami, Czechosłowacją i Rumunią. Wewnątrz ZSRR graniczyła z Białoruską SRR, Rosyjską FSRR i Mołdawską SRR.

Autonomiczne obszary wewnątrz Ukraińskiej SRR [edytuj]

W skład Ukraińskiej SRR wchodziły autonomiczne narodowe jednostki polityczno adminitracyjne:

Mołdawski Obwód Autonomiczny (1924), przekształcony w Mołdawską ASRR (1924 - 1940)
Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego (1925 - 1935)
W 1991 r., tuż przed rozwiązaniem ZSRR i likwidacją Ukraińskiej SRR powstałą na Krymie Krymska ASRR

Zachodnioukrainska Republika Ludowa

2007-09-18T18:19:00.000+03:00

Zachodnioukraińska Republika Ludowa

←

1918-1919

→
→
→


Flaga Ukrainy	Godło Ukrainy

Ostatnia głowa państwa

prezydent Jewhen Petruszewycz

Liczba ludności
• całkowita ()
• gęstość zaludnienia

5.400.000
osób/km²

Data powstania

19 marca 1918

Data likwidacji

16 lipca 1919

Terytorium do którego pretendowała ZURL

Zachodnioukraińska Republika Ludowa ("ZURL", ukr. Західно Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Spis treści

[ukryj]

Historia [edytuj]

Pod koniec I wojny światowej, wobec klęski militarnej państw centralnych, w tym wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej, zaistniały warunki do odzyskania lub uzyskania niepodległości przez wiele narodów Europy Centralnej i Wschodniej.

Na początku października 1918 parlamentarna reprezentacja ukraińska postanowiła zwołać do Lwowa mężów zaufania ze wszystkich ukraińskich ziem Austro-Węgier - wschodniej Galicji, Bukowiny, Rusi Zakarpackiej. 19 października 1918 na zjeździe we Lwowie ukonstytuowała się Ukraińska Rada Narodowa. Przyjęła ona rezolucję o utworzeniu państwa ukraińskiego (jako części federacyjnej monarchii austriackiej), w którego skład miała wejść wschodnia Galicja po wraz z Łemkowszczyzną; poza tym odrzucono "roszczenia" Rady Regencyjnej do "księstw ukraińskich" - halickiego i włodzimierskiego.

Zachodnioukraińska Republika Ludowa proklamowała niepodległość 1 listopada 1918, po zajęciu przez ukraińskie oddziały wojskowe najważniejszych gmachów publicznych i obiektów wojskowych Lwowa. Jednakże miała to być państwowość w ramach państwa austriackiego. Przewodniczącym Ukraińskiej Rady Narodowej został Jewhen Petruszewycz. Prawne podstawy państwa określała przyjęta 13 listopada 1918 Tymczasowa ustawa zasadnicza o niezależności państwowej ziem ukraińskich byłej monarchii austro-węgierskiej (konstytucja ZURL).

ZURL pretendowała do władzy na następujących obszarach należących do austriackich krajów koronnych Galicji i Lodomerii oraz Bukowiny oraz węgierskich komitatów Szepes (Spisz), Sáros (Szarysz), Zemplén (Zemplín), Bereg, Ugocsa i Máramaros – zgodnie z mapą „Ethnographische Karte der österreichischen Monarchie” Karla Czerniga. Przy tym Bukowina i ziemie dawnego Królestwa Węgier zostały w krótkim czasie zajęte przez wojska rumuńskie, węgierskie i czechosłowackie. Ponieważ ZURL miało obejmować ziemie sporne między Polakami a Ukraińcami w Galicji (granice etniczne były niemożliwe do ustalenia), państwo to od razu znalazło się w stanie wojny z oddziałami polskich ochotników w Galicji Wschodniej, a w konsekwencji ich wsparcia przez regularne Wojsko Polskie ( tzw. odsiecz przemyska) - wojny z odrodzonym państwem polskim. W wyniku zaciętych walk Polacy jeszcze w listopadzie, po wycofaniu wojsk ukraińskich przejęli kontrolę nad Lwowem i rząd zachodnioukraiński przeniósł do Tarnopola, a następnie do Stanisławowa. W styczniu 1919 zawarta została unia ZURL z Ukraińską Republiką Ludową. W maju 1919 Ukraińska Armia Galicyjska wspólnie z oddziałami URL oraz wojskami carskimi (Armia Ochotnicza) Denikina wyruszyły, aby wesprzeć antybolszewickie powstanie na wschodniej Ukrainie. Ofensywa była jednak nieudana i w grudniu bolszewicy zajęli Kijów.

Iwan Boberski, Dmytro Witowski i Longyn Cehelski w mundurach Strzelców Siczowych - 1918

ZURL zakończyła istnienie 16 lipca 1919, kiedy ostatnie oddziały Ukraińskiej Armii Galicyjskiej zostały wyparte po ciężkich walkach (Jazłowiec) przez ofensywę Wojska Polskiego^[1] za Zbrucz. Emigracyjny rząd ZURL działał w Wiedniu do 1923 roku, kiedy stało się jasne, że starania o korzystną dla Ukraińców decyzję Ententy są bezskuteczne. Warto dodać, że przywódcy ZURL nie wykazywali żadnych chęci do rozmów z Polakami, ani też rządem polskim. Nie szukali porozumienia także ze Ententą, której delegacja pośredniczyła w rozmowach o zawieszenie broni. Prezentowali skrajną postawę nie do przyjęcia dla strony polskiej, której podstawą była granica na Sanie (Lachy za San). Nie dostrzegali także niebezpieczeństwa ze strony czerwonej Rosji, mimo, że Symon Petlura nalegał na rozejm z Polakami, a delegaci Ukraińców galicyjskich brali udział w negocjacjach Andrija Liwickiego prowadzonych jesienią 1919 r. w Warszawie i zakończonych sojuszem polsko-ukraińskim z kwietnia 1920 r. Delegaci Petruszewycza wycofali się z rozmów po zgodzie Petlury na cesje terytorialne na rzecz Polski w Galicji.

Odmowa ukraińskich działaczy państwowych i wojskowych ZURL zawarcia w roku 1920 kompromisu terytorialnego z Polską i wsparcia organizacyjnego i kadrowego Ukraińskiej Republiki Ludowej w czasie wyprawy kijowskiej 1920 r była jedna z najistotniejszych przyczyn tego, że niepodległe demokratyczne państwo ukraińskie (URL) po 1920 r. nie przetrwało.

Władze ZURL [edytuj]

Znaczek pocztowy ZURL z maja 1919 powstały przez przedrukowanie znaczka austriackiego

18 listopada 1918 – 9 czerwca 1919: Parlament – Ukraińska Rada Narodowa (ukr. Українська Національна Рада)

- Przewodniczączy – Jewhen Petruszewycz
- Organ ustawodawczy Rady (od 4 stycznia 1919)
  - Prezydent – Jewhen Petruszewycz
  - Zastępcy: Łew Baczynski, Omelan Popowycz, Semen Wityk, Andrij Szmihelski
  - Skład: Antin Horbaczewski, Hryć Duwirjak, Mychajło Nowakiwski, Teofil Okuniwski, Stepan Juryk
  - Sekretarze: Stepan Wytwycki, Stepan Siłecki, Osyp Ustyjanowycz
- Organ wykonawczy – Sekretariat Państwowy (od 13 listopada 1918)
  - Prezydent Rady Sekretarzy Państwowych – Kost Łewycki (13 listopada 1918 – 4 stycznia 1919)
  - Sekretarze Państwowi: Kost Łewycki, Longyn Cehelski, Dmytro Witowski, Iwan Myron, Jarosław Łytwynowycz, Ołeksandr Pisicki, Ołeksandr Barwinski, Sydir Hołubowycz, Stepan Baran, Iwan Makus, Stepan Czarnecki, Iwan Kurowec, Wasyl Panejko, Stepan Fedak
  - Premier – Sydir Hołubowycz (4 stycznia 1919 - 6 czerwca 1919)
  - Sekretarze Państwowi: Sydor Hołubowycz, Wasyl Panejko, Iwan Makus, Dmytro Witowski, Osyp Buraczynski, Mychajło Martynec, Ahenor Artymowycz, Іwan Myron, Marian Kazanewycz. Później jeszcze: Longyn Cehelski, Mychajło Łozynski, Wiktor Kurmanowycz

6 czerwca 1919 – 16 lipca 1919: Dyktatura
- Dyktator – Jewhen Petruszewycz
- Rada Upoważnionych:
  - Sydir Hołubowycz – sprawy wewnętrzne
  - Stepan Wytwycki – sprawy zagraniczne
  - Wiktor Kurmanowycz – obrona
  - Iwan Myron – transport

Ukrainska Republika Ludowa

2007-09-18T18:11:00.000+03:00

Ukraińska Republika Ludowa

←
←

1917-1919

→
→


Flaga Ukrainy	Godło Ukrainy

Ще не вмерла України

Ukraińska Republika Ludowa (ukr. Українська Народна Республіка) - jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Ukraińska Republika Ludowa powstała jako państwo w federacji z Rosją 20 listopada 1917 na obszarze guberni: charkowskiej, jekaterynosławskiej, chersońskiej i taurydzkiej. Pełną niepodległość proklamowano 25 stycznia 1918. Pierwszym prezydentem został prof. Mychajło Hruszewski. Po wkroczeniu wojsk niemieckich władzę przejął Pawło Skoropadski obwołując się hetmanem. W okresie od 29 kwietnia do 14 grudnia 1918 funkcjonowała pod nazwą: Państwo Ukraińskie (ukr. Українська Держава) - Hetmanat. Skoropadski został obalony przez wojska wierne Dyrektoriatowi (korpus Strzelców Siczowych), a sam hetman uciekł z Kijowa w przebraniu niemieckiego żołnierza. 13 listopada 1918 utworzono Dyrektoriat, którego przewodniczącym został Wołodymyr Wynnyczenko. Od lutego 1919, po usunięciu prosowieckiego Wynnyczenki urząd prezydenta objął Symon Petlura (od listopada 1918 dowódca armii URL).

URL posiadała pełne atrybuty suwerenności: administrację, służby zagraniczne i własne wojsko, podczas wojny polsko-bolszewickiej związane sojuszem z Wojskiem Polskim. Armia URL podlegała taktycznie 6 Armii generała Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, a operacyjnie dowództwu Frontu Ukraińskiego (od 9 lipca 1920 - Front Południowo-Wschodni).

URL utraciła uznanie międzynarodowe (Polska, Finlandia) w 1921 w konsekwencji pokoju ryskiego i podboju Ukrainy przez Armię Czerwoną. Emigracyjne władze URL działały do roku 1992, kiedy to ostatni prezydent URL na emigracji Mykoła Pławiuk przekazał insygnia władzy prezydenckiej pierwszemu prezydentowi niepodległej Ukrainy Łeonidowi Krawczukowi.

Jwan Mazepa herbu kołodyn-Jvan Koledynsyj

2007-09-18T17:52:00.000+03:00

Колединський), pol. Jan Kołodyński (około 1639-2 października 1709) – szlachcic, dyplomata, hetman Ukrainy Lewobrzeżnej w latach 1687–1709.

Iwan Mazepa urodził się w ruskiej rodzinie szlacheckiej między rokiem 1629 a 1640 we wsi Mazepinka (ukr. Мазепинка) koło Białej Cerkwi na Kijowszczyźnie. Kształcił się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej w Kijowie, kolegium jezuickim w Warszawie, a następnie na uniwersytetach Europy Zachodniej. W latach 1659–1663 w służbie dyplomatycznej Rzeczypospolitej. W roku 1663 powrócił na Ukrainę, gdzie objął urząd podczaszego czernihowskiego. W czasie walki o urząd hetmański związał się z obozem późniejszego hetmana Prawobrzeża Piotra Doroszenki. Na jego dworze pełnił funkcję dowódcy gwardii przybocznej, a następnie pisarza generalnego Prawobrzeża.

Podczas misji dyplomatycznej do Chanatu Krymskiego i Turcji został schwytany przez oddział kozacki z Lewobrzeża. Przekazany hetmanowi Iwanowi Samojłowiczowi, od 1682 roku pełnił funkcję generalnego osauła Lewobrzeża. W 1687 roku, po usunięciu Samojłowicza z urzędu przez Rosję, pod jej naciskiem, został wybrany hetmanem. Dążył bezskutecznie do zjednoczenia podzielonych ziem kozackich – Lewobrzeża, Prawobrzeża, Zaporoża i Ukrainy Słobodzkiej – i stworzenia na tym terytorium nowoczesnego państwa na wzór monarchii zachodnioeuropejskich. W tym celu wspierał rozwój wyższych warstw społecznych – starszyzny kozackiej i mieszczaństwa.

Chcąc zyskać przychylność ówczesnego cara Rosji Piotra I, Mazepa zgodził się na udział oddziałów kozackich po stronie Rosji w wyprawach przeciwko Turcji i w III wojnie północnej. Nie protestował również przeciw wprowadzeniu wojsk rosyjskich na terytorium Hetmanatu po rozpoczęciu wojny ze Szwecją, mimo negatywnych reakcji społeczeństwa.

Jednak w roku 1705, wobec planów Piotra I likwidacji Hetmanatu, Mazepa zmienił front i zaczął prowadzić tajne rozmowy z Rzeczpospolitą i Szwecją, które doprowadziły do zawarcia w 1708 r. umowy między Mazepą i Stanisławem Leszczyńskim, której gwarantem był Karol XII Gustaw. Po ujawnieniu porozumienia, wojska Piotra I spaliły stolicę Lewobrzeża – Baturyn i wymordowały jego mieszkańców, zaś rosyjska cerkiew prawosławna obłożyła Mazepę klątwą.

Po przyłączeniu się do Szwedów, wojska kozackie wzięły udział w ofensywie na Moskwę, zostały jednak zatrzymane pod Połtawą, gdzie 8 lipca 1709 r. rozegrała się decydująca bitwa, zakończona wielką klęską wojsk szwedzkich. Mazepa wraz z Karolem XII schronił się na terytorium Turcji. Zatrzymał się pod Benderami (rum. Tighina, obecnie Republika Mołdawii), gdzie zmarł 2 października 1709 roku. Został pochowany w Gałaczu nad Dunajem (rum. Galaţi, obecnie Rumunia), skąd w 1999 r. jego prochy wróciły na Ukrainę do Baturyna.

Rosjanie aż do czasów sowieckich przedstawiali Iwana Mazepę w jak najgorszym świetle jako zdrajcę Rusi i prawosławia. Jednak w historiografii ukraińskiej jest on człowiekiem szerokich horyzontów, który swoje talenty dyplomatyczne starał się wykorzystać jak najlepiej w trudnej sytuacji Hetmanatu, podzielonego i wciśniętego między ówczesne europejskie potęgi – Rosję, Polskę, Szwecję i Turcję. Staraniem Mazepy powstało wiele budowli w stylu ukraińskiego baroku, m. in. nowa siedziba Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, dzwonnica soboru Sofijskiego, cerkiew Objawienia Pańskiego i nowe mury Ławry Pieczerskiej w Kijowie, a także sobór katedralny w Perejasławiu. Z jego inicjatywy powołano do życia kolegium w Czernihowie. Mazepa jest tytułowym bohaterem dramatu Mazepa Juliusza Słowackiego.

Petro (Piotr) Konaszewicz, znany jako Konaszewicz-Sahajdaczny,

2007-09-18T17:42:00.000+03:00

Pobóg
Data urodzenia	1570
Miejsce urodzenia	Kulczyce
Data śmierci	20 marca 1622
Miejsce śmierci	Kijów

Pomnik Sahajdacznego w Kijowie

Ukraińska hrywna z wizerunkiem Piotra Konaszewicza

Petro (Piotr) Konaszewicz, znany jako Konaszewicz-Sahajdaczny, ukr. Петро Конашевич-Сагайдачний herbu Pobóg (ur. 1570 w Kulczycach – zm. 20 marca 1622 w Kijowie) – hetman kozaków rejestrowych.

Jeden z najwybitniejszych wodzów kozackich w XVII wieku. Jego wojska wsławiły się w bitwie pod Chocimiem w 1621. Konaszewicz wielokrotnie występował w obronie Rzeczypospolitej przed wojskami moskiewskimi i tureckimi.

Urodził się prawdopodobnie w 1570, we wsi Kulczyce koło Sambora w ziemi przemyskiej, w rodzinie szlachty ukraińskiej. Kształcił się w Akademii Ostrogskiej w Ostrogu, po czym pracował jako nauczyciel domowy w Kijowie. Następnie uszedł na Sicz Zaporoską, gdzie dzięki wykształceniu i energii zdobył wkrótce jedną z czołowych pozycji wśród starszyzny kozackiej. Organizował i uczestniczył w wielu wyprawach Kozaków na Morze Czarne na łodziach - czajkach, które m.in. złupiły tureckie porty: Warnę, Oczaków, Synopę i przedmieścia Stambułu. Według niektórych historyków, w 1606 został hetmanem wojska zaporoskiego. Prowadził ugodową politykę wobec Polski, chcąc zwiększyć znacznie kozactwa na Ukrainie i rozszerzyć rejestr kozacki. Podczas wojny polsko-rosyjskiej 1609-1618, w 1613 dowodził wyprawą kozacką na Moskwę (wojska dotarły pod Kaługę). Po zawarciu ugody z Rosją, w 1613 dowodził także kolejną wyprawą morską na Morze Czarne, do brzegow Krymu. Podczas kolejnej wielkiej wyprawy w 1616 Kozacy w liczbie 7,5 tysiąca na 150 czajkach zwyciężyli turecką eskadrę pod Oczakowem i zdobyli twierdzę w Kaffie, uwalniając dużą liczbę chrześcijańskich niewolników.

W 1618, podczas kolejnej wojny polsko-rosyjskiej o tron carski, Sahajdaczny dowodził 20-tysięczną armią kozacką, która pustoszyła ziemie rosyjskie dochodząc do Moskwy i łącząc się tam z siłami głównymi królewicza Władysława. Mimo to, Polska była przeciwna wzmacnianiu kozacczyzny i w 1619 starszyzna kozacka i Sahajdaczny podpisali ugodę w Rastawicy o zmniejszeniu rejestru kozackiego do 3 tysięcy, zaprzestania wypraw czarnomorskich i podporządkowaniu starszyzny królowi.

We wrześniu 1621, po obietnicach ustępstw wobec Sahajdacznego ze strony polskiej, wyruszył on z 40-tysięcznym korpusem Kozaków na odsiecz wojskom polskim obleganym pod Chocimiem przez ok. 250-tysięczną armię turecką. Kozacy wnieśli decydujący wkład w zwycięstwo. Jednakże, Sahajdaczny po powrocie do Kijowa zmarł 20 marca 1622 na skutek odniesionych pod Chocimiem ran. Pochowany został w klasztorze w Kijowie.

Jego imię nosi fregata "Hetman Sahajdaczny", będąca okrętem flagowym sił morskich Ukrainy

Sicz Zaporosk

2007-09-18T17:33:00.000+03:00

[edytuj]

Z Wikipedii

Sicz zaporoska (ukr. Запорозька Січ) - główny ośrodek Kozaków zaporoskich (niżowych). Ufortyfikowany obóz kozacki, zakładany od XVI wieku na różnych wyspach dolnego Dniepru (m.in. na Chortycy). Pierwsza Sicz została założona przez Dymitra Wiśniowieckiego. W końcu XVII wieku ustalił się w pobliżu obecnego Nikopola. Zburzony w 1709 r., odbudowany w 1734 r. na rzece Podpolna, zlikwidowany w 1775 r. na polecenie Katarzyny II.

Sicz to również używana dawniej nazwa Zaporoża i Kozaków zaporoskich.

Lokalizacja Siczy Zaporoskiej [edytuj]

Sicz tomakiwska (do 1593)
Bazawłucka (1593-1638)
Mykytyńska (1638-1652)
Czortomłycka (1652-1709)
Kamiańska (1709-1711)
Ołeszkiwska (1711-1734)
Nowa Sicz (1734-1775)

Likwidacja Siczy [edytuj]

15 czerwca 1775 wojska rosyjskie pod dowództwem generała Piotra Tekely w sile 10 pułków piechoty, 8 pułków kawalerii i 13 pułków dońskich kozaków otoczyły umocnienia Siczy i ogłosiły, że Sicz została zlikwidowana. Przewaga wojsk rosyjskich była tak duża, że poddano się bez walki. Większość Kozaków uciekła w nocy czółnami na ziemie Chanatu Krymskiego, natomiast umocnienia i budynki zostały rozebrane, archiwum i skarbiec wywiezione do Moskwy, a starszyzna aresztowana i skazana na więzienia lub zesłanie.

Ziemie Zaporoża nadano dworzanom cara (Grigorij Potiomkin, Wiaziemski, Cyryl Razumowski).

Ataman

2007-09-18T17:22:00.000+03:00

kozacki przywódca pełniący funkcje polityczne i wojskowe, warianty : wataman, vataman, otaman. Słowo to pochodzi z języka turecko-tatarskiego Ata = "Ojciec" i przyrostek -man;. W języku tureckim: Otaman Określenie ataman oznaczało również na Ukrainie funkcję naczelnika osiedla kozackiego.

Juri Bohun -po ukrainsku

2007-09-18T16:39:00.000+03:00

Рання бiографiя

Іван Богун був одним із найвідоміших козацьких полководців в Україні середини XVII ст., слава про якого — гучно лунала не лише на українських землях, а й за їх межами. Проте, незважаючи на велику популярність, історичних джерел, що повною мірою документують його життя і діяльність — не збереглося. Достеменно невідомо, коли і де народився Іван Богун. Мало відомостей і про ранній період його життя, хоча деякі українські історики писали, що він вже брав участь у козацьких повстаннях в Україні 1637—1638 рр.

Перші ж дані про ратні справи Івана Богуна пов'язані з його участю в обороні Азова, коли запорізькі та донські козаки героїчно захищали місто від турецьких військ султана Ібрагіма і датуються 1637—1642 роками. Богун, зокрема, керував тоді одним із козацьких загонів, який прикривав Борівський перевіз через річку Сіверський Донець. Протягом 40-х років XVII ст. Богун вів звичайне для реєстрового козака життя, сповнене числених військових походів проти кримських татар, і обороняв українські землі від набігів останніх.

[ред.] Роль Визвольної війни

З початком у 1648 р. Визвольної війни українського народу Богун став одним із сподвижників гетьмана Богдана Хмельницького, і згідно «Реєстру Війська Запорізького 1649 р.» він значився серед козаків Чигиринського полку. Згодом, найвірогідніше у 1650 р.", за неабиякі організаторські здібності та військовий талант Богуна було призначено кальницьким полковником, а тому подальша його доля була тісно пов'язана із захистом Вінничини та Брацлавщини від військ Речі Посполитої.

В 1651 р. Богун вів важкі бої на Брацлавщині проти загонів Калиновського та Лянцкоронського. Саме у боях під Вінницею в березні 1651 р. Богун вперше найбільш масштабно проявив здібності воєводи, заманивши в ході бою польську кінноту на Південний Буг, де драгуни потрапили до зарання підготованої пастки. Тут же Богун проявив значну особисту хоробрість, очолюючи сміливі нічні вилазки з козацького табору. В кінцевому підсумку Богун втримав свої оборонні позиції під Вінницею i після підходу основних сил української армії змусив коронне військо відступити. В подальшому, переслідуючи польські загони, полк Богуна брав участь у штурмі Кам'янця-Подільського (29 квітня - 1 травня 1651 р. ) а в середині травня його козаки оволоділи Корцем.

I. Богун виводить козакiв з оточення пiд Берестем, 1651 р.

Важливою сторінкою з-поміж ратних справ кальмицького полковника стала Берестецька битва, в якій І, Богун проявив себе розсудливим полководцем в найтрагічніший момент бою. Саме його було обрано наказним гетьманом в оточеному поляками козацькому таборі 30 червня 1651 р. І. Богун виправдав покладені на нього сподівання, вивів із оточення основні сили українського війська.

У 1653 р. І. Богун знову опинився у вирі бойових дій. Вже в березні 1653 р. його загони виступили проти армії С. Чарнецького, який, захопивши Липовець, Погребище та інші міста, рухався вглиб України. Зайнявши оборону в Монастирищі, Богун тривалий час відбивав атаки значно переважаючих сил коронної армії та робив дошкульні вилазки з міста. Так і не досягши успіху, війська С. Чарнецького, який під Монастирищем сам зазнав поранення, змушені були відступити.

Цього ж 1653 р. Богун разом із Тимошем Хмельницьким водив козацькі полки в похід на Молдавію, де було розгромлено армію Георгіци та його союзників. Після загибелі в Сучаві Т. Хмельницького (5.11.1653) І. Богун повернувся з військом в Україну.

В кінці 1653 та протягом 1654-1655 років кальницький полковник практично безперервно вів бойові дії проти коронної армії та татарських загонів на Брацлавщині та Уманщині. Значний військовий талант та численні перемоги створили Богуновi ім'я непереможного полководця, що навіювало страх на ворогів. В грудні 1656 р. І. Богун в якості одного iз керівників козацького корпусу під командою наказного гетьмана А. Ждановича вирушив у похід проти військ Речі Посполитої. Українські війська разом Із союзними арміями Семиграддя та Швеції протягом першої половини 1657 р. пройшли Західною Україною та Польщею, здобувши при цьому Краків, Брест та Варшаву, хоча в кінцевому рахунку й змушені були відступити в Україну влітку 1657 р.

[ред.] Пicля Хмельницького. Пiдсумок

Пам'ятна монета номіналом 10 гривень випущена в обіг 6 вересня 2007 року. Реверс.

Характеризуючи політичну діяльність полковника Війська Запорозького Івана Богуна, відзначимо, що він палко любив свою Україну й досить боляче реагував на кроки українських гетьманів, що могли ущемляти права останньої або козацькі вольності. Тому Іван Богун в політичному спектрі Української козацької держави займав місце постійного опозиціонера. Зокрема, він досить рішуче виступив проти укладення Богданом Хмельницьким Білоцерківського договору (28 жовтня 1651), засуджуючи при цьому політику поступок Польщі і зменшення козацького реєстру. У 1654 Богун був у числі противників курсу Хмельницького на союз iз Москвою i, так і не склавши присяги російському цареві, згодом очолив антимосковську старшинську опозицію.

Після смерті Б.Хмельницького (27 липня 1657) Іван Богун підтримував курс Івана Виговського та Юрія Хмельницького на унезалежнення від Москви української зовнішньої та внутрішньої політики, але й крен в інший бік вказаних гетьманів - на зближення із Польщею чи Туреччиною теж викликав спротив кальницького полковника. Зокрема, Богун відмовився підписувати укладений І. Виговським Гадяцький договір (6 вересня 1658). А в 1660 р. Богун виступив проти Слободищинського трактату, підписаного Ю.Хмельницьким.

У 1662 р. кальницький полковник І. Богун був ув'язнений поляками і відправлений до Мальборга. Він був звільнений Яном Казимиром в обмін на участь в поході на Лівобережну Україну. Але згодом Богун був не справедливо звинувачений у зносинах з москалями та урядом І. Брюховецького і був підло вбитий поблизу Новгород-Сіверського 17 лютого 1664 року.

Ім’я Івана Богуна – видатного полководця, політика, державного діяча навіки залишиться в пам’яті народній.

Jwan Bohun

2007-09-18T16:30:00.000+03:00

Z Wikipedii

Iwan Bohun
Litografia z 1884 roku

Iwan Teodorowicz Bohun (ukr. Іван Богун) (ur. ???, zm. 1664) – pułkownik kozacki, jeden z głównych przywódców powstania Chmielnickiego. Przez część historyków utożsamiany z Iwanem Fedoreńką, jednak możliwe, że są to dwie różne osoby.

Urodzony prawdopodobnie ok. 1608 roku (w momencie wybuchu wojny z Rzecząpospolitą musiał mieć ok. 40 lat). Pochodzenie nieznane, acz istnieje hipoteza, według której był synem drobnego szlachcica, dzierżawcy wsi Bubnowa (Kijowszczyzna).

Sotnik pułku czehryńskiego, w 1650 pułkownik kalinicki. W 1651 zdobył i spalił Winnicę. W maju tegoż roku wraz z innymi pułkami bezskutecznie oblegał Kamieniec Podolski i Ołykę (Wołyń). Pod Beresteczkiem wyprowadził resztki wojsk kozackich z okrążenia. Zdecydowany przeciwnik uzależnienia od Moskwy, nie przysiągł wierności carowi podczas rady perejasławskiej. Walczył u boku Chmielnickiego z wojewodą Stanisławem Lanckorońskim i Stefanem Czarnieckim - w czasie bitwy pod Ochmatowem w 1655 atakiem na flankę wojsk polskich uratował armię kozacką od pewnej klęski.

Podczas potopu szwedzkiego namawiał hetmana do stanięcia po stronie Rzeczypospolitej, potem poparł go jednak przeciw Polsce (traktat w Radnot). Do jego śmierci był zwolennikiem propolskiego Iwana Wyhowskiego, potem Jerzego Chmielnickiego, do czasu, aż ten postanowił związać się z Moskwą. Bohun ponownie nie złożył przysięgi na wierność carowi, lecz później, wobec coraz bardziej prawdopodobnych planów rozbioru Polski i związaną z tym możliwością powstania suwerennej Ukrainy - przyłączył się do wojsk księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, pozostając przy nim aż do klęski w bitwie pod Czarnym Ostrowem w 1657. Walczył po stronie polskiej z Rosjanami, został jednak usunięty ze stanowiska, pozbawiony tytułu pułkownika i uwięziony w Malborku. Uwolniony w 1663, uczestniczył w zmaganiach z promoskiewskim Iwanem Brzuchowieckim. Rozstrzelany 27 lutego 1664, w obozie pod Nowogródkiem Siewierskim, pod zarzutem zdrady.

Posłużył Henrykowi Sienkiewiczowi za pierwowzór bohatera powieści "Ogniem i mieczem", Jurka Bohuna. Jest także tytułowym bohaterem powieści Jacka Komudy, opowiadającej o największej klęsce wojsk Rzeczypospolitej w bitwie pod Batohem w 1652 roku.

Bohdan Chmielnicki

2007-09-18T16:21:00.000+03:00

Bohdan Chmielnicki (1595 - 1657)

Bohdan Chmielnicki jest jedną z bardziej barwnych postaci w historii Polski. Ukraiński i polski szlachcic, pisarz wojska zaporoskiego, przywódca jednego z największych powstań kozackich. Na przełomie XVI/XVII na terenach obecnej Ukrainy dochodzić zaczęło do konfliktów pomiędzy polską szlachtą a Kozakami i ludnością ukraińską. Wiązały się one głównie z różnicami kulturowymi i religijnymi (prawosławie traktowane było jako gorsza religia), uzależnieniem wojsk kozackich od wprowadzonych przez Polaków rejestrów oraz krzywd, jakich magnateria polska dopuszczała się wobec szlachty ukraińskiej. Szczególnie te ostatnie były wyjątkowo dla Ukraińców dotkliwe. Dlatego też wzrastało na wschodnich terenach Polski, szczególnie na Siczy Zaporoskiej (dolny Dniepr) niezadowolenie i coraz częściej dochodziło do rozruchów.

Bohdan Chmielnicki był przez długi okres czasu zwolennikiem pokoju na Ukrainie i popierał króla. Sytuację zmienił jednak konflikt z podstarościm czehryńskim Danielem Czaplińskim, który Chmielnickiego zrujnował i przyczynił się do śmierci jego syna. Wówczas to ukraiński hetman, wykorzystując napiętą sytuację pomiędzy Polską a krymskim chanem, uzyskał pomoc od tego ostatniego i w roku 1648 wykorzystując wzrost niezadowolenia wśród Kozaków uderzył na Polskę. Kiedy kozackie wojsko zadało wielkie straty Polakom pod Żółtymi Wodami, Korsuniem i Piławcami powstanie objęło całą Ukrainę - przyłączyli się do niego mieszczanie, ukraińska szlachta, prawosławne duchowieństwo i chłopi. Mimo że część polskich magnatów chciała ugody z powstańcami, nie zgodził się na nią książę Jarema Wiśniowiecki, którego zdaniem należało stłumić rewoltę a nie pertraktować z buntownikami.

W roku 1649 rozpoczął się drugi etap wojny - wojska polskie zostały oblężone w Zbarażu i rozbite pod Zborowem. W Zborowie też Chmielnicki, mimo zdecydowanej przewagi, zgodził się na podpisanie ugody, na mocy której między innymi odzyskiwał dawne ziemie i utracony tytuł hetmana, Kozacy zaś otrzymali trzy województwa (kijowskie, czernihowskie i bracławickie), skąd miały się wycofać wojska królewskie. Polscy magnaci odzyskiwali natomiast swoje latyfundia na terenie Ukrainy. Jednak nie zadowalało to żadnej ze stron. Szczególnie ukraińskiego chłopstwa, które nie chciało powrotu polskich panów.

Czy wiesz, że...

Zmagania Polski z Bohdanem Chmielnickim opisał w swojej powieści "Ogniem i mieczem" polski pisarz Henry Sienkiewicz. Powieść owa jest pierwszą częścią trylogii, pozostałe to "Potop" i "Pan Wołodyjowski". "Trylogia" jest jedną z bardziej popularnych polskich epopei narodowych. "Ogniem i mieczem" zostało zekranizowane w roku 1999 przez Jerzego Hoffmana. Pozostałe tomy - "Potop" i "Pan Wołodyjowski" - doczekały się swoich filmowych wersji wcześniej, bo już w latach siedemdziesiątych.

W roku 1651 wybuchły więc kolejne walki, jednak już nie tak pomyślne dla hetmana Chmielnickiego. Jego klęska w bitwie pod Beresteczkiem spowodowała zawarcie niekorzystnej ugody w Białej Cerkwi. Dlatego też Ukraina, na mocy postanowienia kozackiej rady wojskowej z Pejresławia, zawarła w roku 1654 sojusz z Rosją i wspólnie uderzyły na Polskę. Zjednoczone wojska ukraińsko-rosyjskie zajęły w roku 1655 Litwę, Mińsk i Wilno, jednak zostały powstrzymane przez najazd Szwedów. Rosjanie, którzy nie chcieli umocnienia się Szwedów nad Morzem Bałtyckim ogłosili rozejm w wojnie z Polską. Sam Chmielnicki próbował jeszcze prowadzić walkę, jednak skutecznie powstrzymywali go sprzymierzeni z Polakami Tatarzy. Mimo tego do końca życia (rok 1657) ukraiński hetman starał się prowadzić samodzielną politykę zmierzającą do oderwania Ukrainy od Królestwa Polskiego.

Herb Wojska Zaporowskiego

2007-09-18T16:17:00.000+03:00

Obraz bitwy

2007-09-18T16:14:00.001+03:00

Kozacy Zaporoscy

2007-09-18T16:07:00.000+03:00

2007-09-18T15:50:00.000+03:00

kozacy niżowi – społeczność zorganizowana na sposób wojskowy, której początki sięgają XV w. i związane są z terytoriami naddnieprzańskimi.

Historia

Te rozległe obszary do 1569 r. stanowiły część Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tymże roku zostały inkorporowane do Korony Polskiej jako województwa kijowskie i bracławskie. Centrum Kozaczyzny zaporoskiej znajdowało się w dolnym biegu Dniepru, w kraju za dnieprowymi progami skalnymi (ukr. porohy) zwanym Zaporożem, Niżem, także Dzikimi Polami. Społeczność kozacka stanowiła żywioł z trudem podporządkowujący się władzy królewskiej i nie mieszczący się w ramach podziałów stanowych, na których opierał się system ustrojowy dawnej Rzeczypospolitej.

Skład społeczny i etniczny Kozaczyzny był od początku bardzo zróżnicowany. Jej szeregi zasilali mieszkańcy ukraińskich miast, miasteczek i gródków, także różnej maści zbiegowie i awanturnicy z terytorium Ukrainy, Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, Korony, państwa moskiewskiego, Mołdawii, Wołoszczyzny, Krymu a nawet Europy Zachodniej^{[potrzebne źródło]} (odbici z galer tureckich niewolnicy: Grecy, Włosi, Hiszpanie, Niemcy). Nie brakowało tutaj zbiegłych chłopów pańszczyźnianych, poszukiwaczy przygód, ale i wyjętej spod prawa szlachty, czasami magnatów, dla których słynące z bogactw naturalnych Naddnieprze stanowiło wygodny azyl. Kozaczyzna odegrała trudną do przecenienia rolę w dziejach Polski, zwłaszcza w XVII w., na który przypada szczyt rozwoju "towarzystwa zaporoskiego".

Głównym zajęciem, a zarazem podstawowym źródłem utrzymania Kozaków były wyprawy zbrojne o charakterze łupieskim, zwane "chadzkami"^{[potrzebne źródło]}, podejmowane najczęściej bez wiedzy i zgody starostów królewskich. Kozackie "chadzki", w miarę upływu czasu coraz zuchwalsze i lepiej zorganizowane, dosięgały zwłaszcza terytoriów tatarskich i tureckich. Największą sławę przyniosły Kozakom wyprawy morskie z pierwszego ćwierćwiecza XVII w., kiedy ich ofiarą padały przede wszystkim bogate miasta tureckie nad Morzem Czarnym, łącznie z przedmieściami Konstantynopola. "Chadzki", które w dużej mierze traktować należy jako odwet za wyprawy tatarskie na Ukrainę, przynosiły Turkom ogromne straty i stały się jedną z przyczyn wojny Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim w r. 1621. Kozacy często łupili też majątki szlachty ukraińskiej^{[potrzebne źródło]}. Począwszy od Zygmunta II Augusta, królowie polscy starali się ująć Kozaków w zorganizowaną formację wojskową, pozostającą na żołdzie Rzeczypospolitej – tak powstał rejestr kozacki, w którym jednak ze względu na ograniczone możliwości finansowe udało się zebrać zaledwie niewielką część rosnącej liczebnie Kozaczyzny.

Już w 1575 r. na służbie Rzeczypospolitej było 300 Kozaków niżowych, którzy pobierali 2,5 złotych na kwartał, prócz sukna. W 1579 r. liczba ich wzrosła do 530.

W chwilach szczególnie trudnych dla państwa zaciągano jednak większą liczbę Zaporożców, często nie wypłacając im później obiecanego żołdu i nie wywiązując się z dawanych im w takich wypadkach obietnic^{[potrzebne źródło]}. Kozacy wielokrotnie brali udział w wojnach Rzeczypospolitej – w 1600 r. szli wraz z Janem Zamoyskim na Mołdawię, potem wraz z armią polsko-litewską bili się ze Szwedami, Moskwą i Turkami, w wielu^{[potrzebne źródło]} wypadkach walnie przyczyniając się do zwycięstw strony polskiej. Stanowili również potężną zaporę przeciwko najazdom tatarskim, tym cenniejszą dla Rzeczypospolitej, że dysponowała ono bardzo nielicznym wojskiem stałym, przeznaczonym do obrony południowo-wschodnich kresów państwa (wojsko kwarciane).

Sami Kozacy uważali się^{[potrzebne źródło]} przede wszystkim za żołnierzy – wojsko zaporoskie. Powoływali się na wolności, nadane im niegdyś przez Stefana Batorego (które jednak interpretowali dość dowolnie na swoją korzyść) i w stosunku do króla oraz Rzeczypospolitej formułowali coraz dalej idące postulaty i żądania. Najogólniej sprowadzały się one do wyłączenia Kozaczyzny spod kompetencji starostów królewskich i ich sądownictwa, utworzenia odrębnego urzędu hetmańskiego, który Kozacy obsadzaliby samodzielnie, powiększenia rejestru, a co za tym idzie wysokości wypłacanego Zaporożcom żołdu, wycofania wojska koronnego z Ukrainy i równouprawnienia religii prawosławnej (to ostatnie żądanie pojawiło się najpóźniej – w 1620 r.).

Rzeczpospolita szlachecka konsekwentnie odmawiała jednak podjęcia rozmów z Kozakami na równorzędnych warunkach. Szlachta widziała w nich zbuntowanych chłopów i swawolników, będących źródłem "nierządu domowego" i łamiących układy z sąsiadami. Odmawiała przyznania Kozakom jakichkolwiek praw. Jednocześnie jednak nie była zdolna do podjęcia bardziej zdecydowanych kroków wobec Zaporożców – z czasem Kozacy stali się zbyt silni. Poza tym byli potrzebni Rzeczypospolitej w chwilach trwogi wojennej i najazdów tatarskich, kiedy okazywali swe ogromne^{[potrzebne źródło]} walory bojowe. Taki stan zrodził poważne napięcia, które rozładowywały się na polach bitewnych. Począwszy od r. 1592 Ukrainą wstrząsały powstania kozackie, skierowane nie tyle przeciwko Rzeczypospolitej, co jej urzędnikom i magnatom. Bunty kozackie udawało się skutecznie pacyfikować przy pomocy armii koronnej do r. 1648. W tymże roku wybuchło powstanie Kozaczyzny pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Kozaków wspierali Tatarzy. Zapoczątkowało ono długą wojnę, prowadzoną ze zmiennym szczęściem, w której początkowo Rzeczpospolita poniosła dotkliwe porażki. W r. 1654 Kozacy uznali w Perejasławiu zwierzchność cara moskiewskiego (tzw. ugoda perejasławska). Do wojny z Rzeczpospolitą przystąpiła wówczas Moskwa. Zmagania zbrojne zakończyły się podpisaniem rozejmu w Andruszowie (1667), który dzielił Ukrainę na część pozostającą przy Rzeczypospolitej (Ukraina prawobrzeżna – po prawej stronie biegu Dniepru) i część przyłączoną do państwa carów (Ukraina lewobrzeżna). Wówczas też uformowały się de facto dwie Kozaczyzny – po obu stronach Dniepru, z których jedna była propolska, druga – promoskiewska. Znaczenie Kozaczyzny Zaporoskiej ustawicznie jednak malało. Znaczącą rolę odegrała ona jeszcze w dobie wojny północnej. Hetman kozacki Iwan Mazepa opowiedział się wówczas po stronie króla szwedzkiego Karola XII. Ten jednak wojnę przegrał. Kozaczyzna zaporoska zlikwidowana została ostatecznie przez carycę Katarzynę II.

Organizacja wojskowa

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.

Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać odnośniki do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Pułk kozacki w 1610 r. liczył 2000 ludzi. Dzielił się na 4 roty, po 500 Kozaków w każdej. Te znowu dzieliły się na setki, a setki na kurenie (kurzenie) czyli rzędy. Na czele pułku stał pułkownik, a pod nim w sztabie oboźny i pisarz. Przełożonymi nad rotami byli porucznicy, nad 250 ludźmi asaułowie (lub esaułowie), nad setkami setnicy, a nad kureniami atamanowie. W pułku znajdowało się oprócz tego 4 chorążych, 4 trębaczy i 4 doboszów, a więc po jednym na 500 Kozaków, oraz 4 służków pozaszeregowych. W pułku był więc 1 pułkownik, 4 poruczników, 8 asaułów, 20 setników, 4 chorążych, 4 trębaczy, 4 doboszów, 157 atamanów i 1799 prostych Kozaków.

Pochodzenie słów "Kozak", "Kozacy" [edytuj]

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.

Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać odnośniki do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

W epoce staropolskiej snuto na ten temat wiele różnych hipotez. Maciej Stryjkowski, kronikarz XVI-wieczny, twierdził, iż nazwa społeczności kozackiej wzięła swój początek od watażki imieniem Kozak. Kronikarze XVII-wieczni Wespazjan Kochowski i Paweł Piasecki uważali, że nazwa ta została urobiona od kozy, ponieważ Kozacy byli tak zwinni, jak to zwierzę domowe. XVII-wieczny dziejopis ruski Paweł Symonowskyj twierdził, iż słowo "Kozacy" pochodzi od nazwy krainy Hircania, która według historyków starożytnych znajdowała się na Kaukazie. Łacińskie słowo "hircus" tłumaczy się na język polski jako "kozioł", stąd Kozacy. Ustalenia nauki współczesnej wskazują jednak, że słowo "Kozacy" jest pochodzenia turecko-tatarskiego i jest synonimem człowieka niezależnego, zuchwałego junaka, także rozbójnika. Tatarzy budziaccy i krymscy mianem Kozaków określali ludzi żyjących ze stepu, z którymi stykali się w czasie swoich wypraw łupieżczych na terytorium dzisiejszej Ukrainy i którzy stawiali im zbrojny opór. Warto nadmienić, iż w języku koczowniczych Połowców Kozakami określano stróżów, konwojentów i wartowników. Termin "Kozacy" występuje też w zapiskach źródłowych związanych z koloniami miast włoskich na Krymie w wiekach XII, XIV i XV – we wszystkich wyżej wymienionych znaczeniach

Zrudlo Wikipedia

Powstanie Chmielnickiego

2007-09-18T15:27:00.000+03:00

Powstanie Chmielnickiego od Korsunia do Piławiec

Kliknij na obrazki, aby je powiększyć.

Bohdan Zenobi Chmielnicki

Bohdan Zenobi Chmielnicki
Mapa odwrotu Jeremiego Wiśniowieckiego z Zadnieprza.

Dominik Zasławski - Ostrogski, obraz Bartolomea Strobla (ok.1635r.)

Jerzy Ossoliński, miedzioryt Jeremiasza Falcka

Starokonstantynów

Przyczyna powstania odczytywana jest dwojako:
1)Otóż tuż po zgonie hetmana Koniecpolskiego, miał nastąpić konflikt z podstarościm czehryńskim - Czaplińskim, który odebrał pisarzowi wojska Zaporoskiego - Bohdanowi Chmielnickiemu (patrz portret) Subotów, dzierżony przezeń bez nadania, a który był częścią włości Czehryńskiej nadanej Koniepolskim. Miał się ponoć wtedy odbyć zajazd na Chmielnickiego prowadzony przez Czaplińskiego. Podczas onego podjazdu miała zginąć druga żona (tak właściwie to konkubina, bo nie miał z nią ślubu) Chmielnickiego (inni twierdzą, że Czapliński ją uwiódł) i zostać zabitym jego syn (inni twierdzą, że porwany). Po tym fakcie Chmielnicki miał uciec do Nowej Siczy Zaporoskiej.

2)Powodem powstania miało być nie wywiązanie się z króla z obietnic, które tak chętnie dawał przy planowaniu Wojny Tureckiej. Chmielnicki miał wtedy zbuntować i uciec do Siczy ... W Siczy przez czas pewien zbierał hultaji z całego Zaporoża oraz zawarł przymierze z Tatarami (ci czuli się szczególnie zagrożeni planowaną wojną Turecką, a z natury zawsze szli tam gdzie istniała możliwość łupienia i brania Jasyru) trwało to do momentu, aż poczuł się na tyle silny by opuścić Sicz.

Tymczasem hetmani, którzy znajdowali się na Ukrainie ze skromnymi, bo 5000(inni twierdzą, że 12000) - tysięcznymi wojskami. Nieświadomi tego, z czym przyjdzie im walczyć zignorowali propozycje pomocy ze strony Jeremiego. Popełnil też błąd dzieląc swe siły na trzy części: pierwszą prowadzili hetman polny Kalinowski i hetman wielki Potocki, drugą syn hetmański Stefan Potocki. Ta cześć wojsk licząca około 3000 ludzi miała spławiać się Dnieprem. Elementem wojsk syna hetmana mieli być Kozacy rejestrowi, gdyż hetman sądził, że podobnie jak w poprzednim powstaniu, opowiedzą się po stronie Króla, aczkolwiek się mylił, bo po drodze Dnieprem Chmielnicki wraz Bejem Perkopskim Tohajem dopadli barkę Kozaków - starszyznę wycięto, a Kozacy dołączyli do jego armii.
W bitwie pod Żółtymi Wodami starły się liczące 2300 (Serczyk twierdzi, że 5000) osób wojska polskie i ok.25000 wojsk tatarsko-kozackich. Z braku sił Stefan Potocki postanowił okopać i otaborzyć się. Silna obrona taboru trwała od 29.IV - 16.V.. W końcu, widząc że przegrywa, Chmielnicki wystąpił z propozycją układu - Polacy oddają artylerię i odchodzą wolni - Potocki na tę propozycje przystał, lecz po oddaniu dział, gdy Polacy się cofali, zaatakowali ich Tatarzy - część Polaków wybito na miejscu, cześć wzięto do niewoli. Syn hetmana umarł w niewoli od ran (a wraz z nim cała nadzieja i sens życia hetmana, który od tego czasu rzadko był trzeźwy, nawet w trakcie bitew). 26.V Chmielnicki dogania uciekających, (bo trudno to nazwać odwrotem) hetmanów pod Korsuniem. W bitwie hetmani pokazali jak złymi są strategami - chaos, wręcz brak dowodzenia doprowadziły do klęski Polaków. Powstanie Chmielnickiego było konfliktem bezprecedensowym w historii Polski - nie było jeszcze wojny w której wyrzynano całą ludność danej narodowości, na tak wielkich obszarach. Chmielnicki lubił mawiać, że jeńców wolno brać dopiero nad Wisłą. Jeremi uratował od pewnej śmierci wielu Żydów, których powstancy nienawidzili bardziej od Lachów (Polaków i Litwinów). Doktryna Chmielnickiego była zbliżona do wojny totalnej - wobec tego powstania nikt nie mógł przejść obojętnie, nawet Rusin niepopierający powstania był zabijany, szlachtę wybijano w wyszukany sposób, żony szlacheckie gwałcono, dziewice profanowano, naród żydowski na terenach powstania wyginął. Chmielnicki oszołomiony własnym sukcesem dalszej walki na razie nie podejmuję. Tymczasem pozostawiony samemu sobie Jeremi musiał wycofać się samemu - odpierając szturmy zbuntowanych chłopów, wraz z setkami Szlachty i Żydów wycofuje się z Ukrainy. Po drodze pacyfikując kolejne wsie i podziwiając efekty terroru Kozaków. Podtawową karą stosowaną przez Jareme dla zdrajców było wbicie na pal. Tu zaczynają się kontrowersje - jedni widzą w tym piękny przejaw wierności Królowi i Rzeczpospolitej, inni wyraz wrodzonego sadyzmu. O akcji Wiśniowieckiego Krzywonos napisał, w liście do Dominika Zasławskiego, następująco: "Ludzi mordował i ścinał i na pal wbijał, wszędzie w każdym miejscu na środku rynku szubienica. Popom naszym oczy świdrem kręcił." Najlepiej filozofię Jeremiego w tym czasie pokazują jego własne słowa z listu do Adama Kisiela:

Dziękuje ja wielce WMci panu, że z mego w ten kraj przybycia cieszyć się raczysz; A ja zaś na to uskarżać się muszę, że niedawniej mi przyszło stanąć z wojskiem kwarcianym do starcia tych żądeł, które teraz zdrajcy ci, rebelizantowie na Rzplitą wywarli. Muszę i na to ze zdumieniem boleć, patrząc na tak mizerny stan Rzeczypospolitej, Której słudzy i niewolnicy rozkazują i nie dość na tym, że tak znaczną ze krwi braci naszej odnieśli korzyść, taką zniewagę Rzeczpospolitej zadali, ale jeszcze, że tak horendalną w granicach państwa zostawiwszy klęskę w nagrodzie i ukontentowaniu odnoszą otuchę. O! raczej było umierać potrzeba aniżeli takich doczekać czasów (...) Rady w tej mierze nie mogę chwalić (...) Ale takowy z Kozakami traktament miała Rzeczpospolita pacyfikować żadnego w tem nie widzę fundamentu, tylko ten, że wiecznie w tym niewolniczym umyśle utkwi dla dalszego swawoleństwa i rebeliej odwaga, coraz gorsza ambicja i dla stanu rycerskiego ustawiczna opresja. Jeżeli tedy Rzeczpospolita, tak nadmiernie rany od tych zbójców (...) twardym snem pokryje, nic innego sobie obiecywać nie może, tylko ostateczną klęskę i zgubę (...) któż większym nieprzyjacielem ojczyzny jak nie ci, którzy ją poganinowi zaprzedali, którzy krew szlachecką w wodę prawie temperują i obrońców granic koronnych znoszą?(...)
P.S.
Jeżeli za zniesieniem wojska kwarcianego i pobraniem hetmanów do więzienia kontecyą otrzyma Chmielnicki, i przy dawnych wolnościach zostawać będzie z tem hultajstwem, ja w tej ojczyźnie wolę nie żyć; i lepsza rzecz umierać aniżeliby hultajstwo i pogaństwo miało nami panować - Hieremi Michał Korybut na Wiśniowcu i Łubniach - W.Z. Ruskich.

Po drodze od Kanclerza Ossolińskiego Jeremi dowiaduje się, że 20 maja umarł Władysław IV Waza. Polska będzie musiała teraz stawić czoła zagrożeniu gorszemu od Chmielnickiego - bezkrólewiu. Zaraz po zostawieniu rodziny i cywili w Centrum Rzeczpospolitej Kniaź wraca na Ukrainę poprzez błota Poleskie dokonując nie lada wyczynu.

Po dołączeniu do swoich sił dwóch pułków piechoty Dominika Zasławskiego, Jeremi decyduje się na stoczenie bitwy ze znajdującymi się w okolicy siłami Maksyma Krzywonosa. Na miejsce wybrał Starokonstantynów, oparłszy się o rzekę i tamtejszy zamek.
Bitwa toczyła się 28.VII.1648 o przeprawę przez rzekę, która dzieliła siły polskie i kozackie. Krzywonos przypuścił trzy próby przeprawy, nie licząc się ze stratami, sądził bowiem, że przewaga liczebna jego wojsk wreszcie przełamie siły Polaków. Trzykrotnie się jednak pomylił, co przypłacił okrutną liczba ofiar, gdyż Jeremi znakomicie ustawił na swoim brzegu artylerię i odparł, z minimalnymi stratami, wszystkie trzy ataki wielokrotnie liczniejszych Kozaków. Jego jazda zaś za każdym razem dochodziła coraz dalej w pościgu za Kozakami. Ostatecznie Krzywonos zarządził odwrót i zrażony odszedł w głąb Ukrainy. Jeremi widząc, że mimo tego zwycięstwa nie zdoła długo utrzymać się na Ukrainie, wraca do Rzeczpospolitej.
Pod Starokonstantynowem rozgoryczony Jarema, mając pierwszy raz okazję naprawdę odegrać się na Kozakach za ich akty terroru, które oglądał podczas odwrotu, miał wypowiedzieć, legendarne już, słowa, które zostały odebrane przez widzów i czytelników "Ogniem i mieczem" jako dowód na "sadyzm" Jaremy: "Mordujcie Zaporożców tak, aby wiedzieli, że umierają.".

Tymczasem Ossoliński nie próżnował. Zwołał w Warszawie Sejm, któremu półlegalnie nadał miano konwokacyjnego, a na nim wybrał regimentarzy, którzy mieli podczas niewoli hetmanów dowodzić armią - złamał tym starodawną tradycje powierzania dowodzenia hetmanom litewskim, postanowił też wysłać wojewodę Bracławskiego Kisiela do Chmielnickiego (o nim później). Paweł Jasienica widzi tu skomplikowane intencje i cele - ja osobiście widzę tylko chęć zemsty na Jeremim za sprawę tytułów książęcych. Aczkolwiek wybrał na ten stołek wyjątkowe beztalencia wojskowe - Dominika Zasławskiego (patrz portret), Mikołaja Ostroroga i Aleksandra Koniecpolskiego - liczący lat 23 syn hetmana Stanisława. Powstała o nich piękna rymowanka - ''Pierzyna (Zasławski), łacina (Ostroróg), dziecina (Koniecpolski)''.
Wiśniowiecki staje przed kolejnym dylematem - czy uznać regimentarzy?
Regimentarze tymczasem wyruszają w bój - mają ok.3000 wojska i 100 armat. Jasienica twierdzi, że ta kampania była z góry skazana na klęskę - oddziały nie słuchały dowódców, a kurtyzan było w obozie chyba tyle samo co wojska... i chyba ma rację.

Ostatecznie i nie bez konfliktowo Jeremi poddaje się ich komendzie, lecz im to nie wystarczyło - postanowili pokazać mu swą wyższość torpedując każdy jego pomysł. Początkowo na widok Polaków Kozacy uciekają w panice, ale sytuacja wkrótce ma się zmienić (sic). Początkowo regimentarze obejmują Starokonstantynów (załoga uciekła), podejmują jednak błędną decyzję o marszu dalej. Pod Piławcami panika sięga zenitu.
Ale nim to powiem muszę coś sprostować - mianowicie wkrótce przed Piławcami miała się zdarzyć sytuacja na bazie, której Paweł Jasienica za lat z górą trzysta pokaże jak zły był Jeremi. Otóż podjazd pod wodzą Jana Sokoła zaatakował miasteczko przez które akurat szedł Adam Kisiel, ten ostatni musiał dać zakładników. Gdy Sokół zaatakował, Tatarzy bez namysłu zaczęli ścinać kisielowych zakładników - i tak nim Kisiel wytłumaczył, że to nie on atakuję, ścieli siedmiu.
W drodze powrotnej inni żołnierze Jeremiego dogonili Kisiela, zdjęli z jego wozów tatarskich zakładników i przed namiotem pana wojewody bracławskiego ścieli. Jasienica twierdzi, że celem tych działań miało być uniemożliwienie jakichkolwiek układów, bo rzekomo bał się utraty majątku. Tu użyje słów ministra Józefa Becka z 1939 roku - Wiśniowiecki chciał pokoju, ale nie "za wszelką cenę", co wielokrotnie podkreślał.
Wracając do Piławiec to od początku do końca jedynym wodzem zdatnym do walki w obozie był Jeremi. I on też pierwszy ruszył do walki i ostatni uciekł. Regimentarze popełnili pierwszy błąd opuszczając Konstantynów, drugi ich błąd to założenie obozu w terenie zupełnie niedogodnym. 23.IX.1648 rozpoczęła się bitwa. Najpierw Jeremi zaatakował i zdobył przeprawę, ale nie mając piechoty obstawił ją tylko jazdą. Dnia drugiego, po kłótni na naradzie wojennej, regimentarze poczęli uciekać - pierwszy uciekł komisarz wojskowy Hieronim Radziejowski, a ostatni (przed Jeremim) Mikołaj Ostroróg. Za wodzami ruszyło do ucieczki wojsko pozostawiając Chmielnickiemu pole walki, tabory, artylerię (100 dział!) i obóz.
W tej panice kilku żołnierzy chciało ofiarować Jaremie dowództwo, jednak przyjęcie go było by równoznaczne ze śmiercią i być może przyjęciem odpowiedzialności za klęskę. Jeremi odmówił i opuścił obóz jako ostatni z dowódców. Był w nim jeszcze 25.IX.1648 rano.

Bitwa ta, a raczej ucieczka, spowodowała ogromny chaos w kraju pozbawionym władcy.

Powstanie Bohdana Chmielnickiego

2007-09-18T15:11:00.000+03:00

Powstanie Chmielnickiego
data publikacji: 09-03-2005 autor: ks.Edward Krysciak

Kozacy zaczęli gromadzić się na Nadnieprzu już XV w. Rekrutowali się ze wszystkich stanów i narodowości, ale przewagę wśród Kozaków stanowili zbiegli chłopi z Rzeczpospolitej. Kozacy zajmowali się rybołówstwem, łowiectwem, hodowlą, ale istotnym źródłem dochodów, bogactwa były łupy wojenne. Sąsiedztwo tatarskie, w którym przyszło im żyć, zmusiło Kozaków do utworzenia zwartej organizacji wojskowej. Dzięki temu Kozacy mogli uchodzić za pożądanych sojuszników w razie jakiegoś konfliktu Rzeczpospolitej z Turcją czy z Tatarami, ale również mogli być bardzo groźnymi wrogami dla Rzeczpospolitej. Królowie polscy próbowali wykorzystać Kozaków, aby zabezpieczyć południowo-wschodnią granicę państwa. Za panowania Stefana Batorego część Kozaków w 1582 r. została wzięta na żołd Rzeczpospolitej. Był to tzw. rejestr, stąd nazwa Kozacy rejestrowi. Pozostali Kozacy nie objęci rejestrem wraz z postępującą kolonizacją Ukrainy, wraz z powiększaniem majątków magnatów kresowych byli traktowani jako chłopi pańszczyźniani, byli zmuszani do pracy w majątkach polskiej magnaterii. Na początku XVII w. liczba Kozaków na Ukrainie bardzo wzrosła, dlatego w 1625 r. rejestr kozacki podniesiono do 6 tys. Ta liczebność rejestru ulegała zmianie. Wahała się pomiędzy 6 a 8 tys. Nigdy jednak rejestr nie objął wszystkich Kozaków. Zmuszanie Kozaków do pańszczyzny oraz dostrzeganie, że tym którzy są w rejestrze żyje się lepiej, mają stałe utrzymanie, cieszą się sławą wojenną, doprowadzało do licznych napięć i konfliktów. Wybuchały lokalne bunty kozackie. Do pierwszego poważniejszego buntu Kozaków doszło w 1637 r. Jest to tzw. bunt Pawluka - od nazwiska przywódcy. Ten bunt został stłumiony już w 1638 r. Wówczas sejm Rzeczpospolitej, który zebrał się w Warszawie, bojąc się kolejnych wystąpień kozackich i widząc w rejestrze siłę, która może wystąpić przeciw Rzeczpospolitej postanowił zmniejszyć rejestr. Ograniczono go do 6 tys. Resztę Kozaków sejm nakazał traktować jako \"w chłopy obrócone pospólstwo\". Do takiej decyzji sejmu przyczynił się wybitnie hetman Stanisław Koniecpolski. Był to wielki błąd Rzeczpospolitej, bowiem utracono ostatnią możliwość stworzenia Rzeczpospolitej Trojga Narodów. Decyzja sejmu warszawskiego zaowocowała wybuchem kolejnego buntu kozackiego. Bunt został stłumiony, a Kozacy zostali zmuszeni do podporządkowania się administracji polskiej. Na 10 lat zapanował względny spokój, bowiem cały czas pojawiały się wyprawy kozackie na ziemie tatarskie, napady Tatarów na ziemie kozackie. Ukraina można powiedzieć przypominała beczkę prochu, w której brakowało iskry, by wybuchł kolejny bunt. Ostatnie lata panowania Władysława IV Wazy doprowadziły do zaognienia stosunków na Ukrainie. Liczba Kozaków rosła, rozrastały się latyfundia magnackie. To wszystko prowadziło do konfliktów społecznych. Władysław IV chciał doprowadzić do wojny z Turcją. Przeciwko Turkom chciał wykorzystać Kozaków. Od 1644 r. przygotowywał koalicję antyturecką. Do tej koalicji należało Rzeczpospolita i Władysław IV do wojny przeciwko Turcji w 1646 r. postanowił przyłączyć Kozaków. Te plany królewskie zostały ujawnione. Rozpoczęły się rozmowy. Nadzieje związane z powolnym zwiększeniem rejestru wśród Kozaków poruszyły Ukrainę. Wszyscy liczyli na to, że chłopi staną się żołnierzami. Ogłoszono na Ukrainie pogotowie wojenne. Magnaci polscy posiadający na Ukrainie znaczne majątki obawiali się utraty siły roboczej w swoich latyfundiach. Dlatego robili wszystko by przekreślić wojenne plany Władysława IV. Te plany wojenne faktycznie zostały zerwane, ale nikt już nie był w stanie zatrzymać ruchu kozackiego. Rozbudzone nadzieje były zbyt duże. Hasło do wystąpienia dał Bohdan Chmielnicki. W grudniu 1647 r. zdobył oryginały listów dotyczące planowania ataku na Turcję. Chmielnicki zbiegł na Sicz. Wykorzystując te listy królewskie zapewnił sobie Chmielnicki przychylność chana krymskiego Islama Direja III. Ten udzielił Chmielnickiemu pomocy, dając siły oddział Tatarów pod dowództwem Tuhaj Beja. Zasadniczo były trzy przyczyny konfliktu: - pierwszą była niesprawiedliwość społeczna. W wielkich latyfundiach magnackich prowadzono bardzo ekstensywną politykę gospodarczą. W ogóle nie liczono się z możliwościami chłopów oraz z nastrojami społecznymi, - na terenie Ukrainy odrodziła się hierarchia prawosławna, która zanikła po unii brzeskiej. Kozacy zostali wciągnięci w spory wyznaniowe. Od 1622 r. duchowni prawosławni zasiadali w radach kozackich. Zaczęto domagać się zaprzestania ucisku cerkwi prawosławnej, występowali przeciwko unitom, domagali się zwrotu cerkwi. - Trzecim powodem był powód o charakterze osobistym. Subotów, który należał do Chmielnickiego został zajęty przez szlachcica, awanturnika polskiego - Daniela Czaplińskiego. Otóż Daniel Czapliński zabrał także Chmielnickiemu ukochaną kobietę i szczycił się tym. Właściwie to przepełniło kielich goryczy. Przeciwko Chmielnickiego wyruszyli hetman wielki koronny Mikołaj Potocki oraz hetman polny koronny Marcin Kalinowski. Błędem hetmanów było to, że rozdzielili siły polskie na mniejsze oddziały. Chmielnicki uderzając całymi siłami miał przewagę. 19 maja 1648 r. wojska koronne zostały rozbite pod Żółtymi Wodami. Tydzień później wojsko koronne zostało rozbite pod Korsuniem. Obaj hetmani dostali się do niewoli, a wojsko koronne przestało faktycznie istnieć. Na domiar złego 20 maja zmarł Władysław IV. Jego śmierć pogrążyła państwo w chaosie, nie było żadnego wodza. Kierownictwo, odpowiedzialność za losy państwa przejął kanclerz Jerzy Ossoliński. Tu też nastąpiła zmiana. W okresie bezkrólewia do tej pory pierwsze skrzypce w państwie odgrywał prymas. Ówczesny prymas był już człowiekiem starym. Nie mógł wypełniać obowiązków intererexa, jego miejsce zajął kanclerz. Wraz z Adamem Kisielem utworzyli stronnictwo. Jest to stronnictwo, które uważało, że z Kozakami trzeba się pojednać. Natomiast drugą grupę stanowili ci, którzy uważali, że bunt kozacki, kolejny bunt należy stłumić. Do tych drugich należał książę Jeremi Wiśniowiecki, Aleksander Koniecpolski, Jerzy Lubomirski oraz Janusz Radziwiłł. Na 16 lipca 1648 r., zwołano konwokację. Wygrał pogląd kanclerza, który uważał, że należy rozbić sojusz kozacko-tatarski, a to było możliwe tylko na drodze pojednania z Chmielnickim. Podjęto rokowania, Chmielnickiemu obiecano buławę hetmańską. Jednocześnie w Rzeczpospolitej przygotowywano wojsko. Losy wojska powierzono trzem nieudolnym wodzom: wojewodzie sandomierskiemu Dominikowi Zasławskiemu, podczaszemu koronnemu Mikołajowi Ostrorogowi i chorążemu koronnemu Aleksandrowi Koniecpolskiemu. Błędem było nie powierzenie dowództwa księciu Wiśniowieckiemu. Był to wówczas jedyny człowiek w Rzeczpospolitej przed którym Kozacy czuli respekt. Chmielnicki postanowił grać na zwłokę. Czekał na posiłki tatarskie, oddziały Tuhaj Beja, którzy zawieźli na Krym pierwsze łupy po zwycięstwach pod Żółtymi Wodami i Korsuniem. Kiedy Tatarzy wrócili Chmielnicki uderzył na gromadzące się pod Piławcami siły polskie. W obozie pod Piławcami było 34 tys. polskiej szlachty. Kiedy dowiedzieli się, że zbliża się Chmielnicki w obozie powstała taka panika, że szlachta uciekła. Było to we wrześniu 1648 r. Wkrótce armia kozacko-tatarska zaczęła oblężenie Lwowa, następnie dotarła pod Zamość. W październiku 1648 r. odbył się sejm elekcyjny. Kandydatów do tronu było dwóch: Karol Ferdynand i Jan Kazimierz. Za Janem Kazimierzem przemawiało starszeństwo, żołnierska przeszłość i prawo do korony. Karol Ferdynand był na pewno człowiekiem pod względem moralnym stojącym wyżej. Jana Kazimierza poparł kanclerz, wdowa po Władysławie IV - Maria Gonzaga. 14 listopada Karol Ferdynand zrezygnował. 20 listopada prymas ogłosił królem Jana Kazimierza, który był jednocześnie królem Szwecji. Pierwsze kroki Jana Kazimierza kanclerz skierował ku pojednaniu z Chmielnickim. Miało temu pojednaniu służyć wyjęcie Kozaków spod władzy sejmu, przywrócenie im dawnych przywilejów oraz zadośćuczynienie osobistym ambicjom Chmielnickiego.

Historia Ua

2007-09-18T15:00:00.000+03:00

Czasy najdawniejsze]

Na ziemiach, leżących obecnie w granicach Ukrainy, człowiek pierwotny pojawił się 300 000 lat temu. 140 000-120 000 lat temu znajdowała się tutaj sieć osiedli neandertalskich. Z okresu późnego paleolitu znaleziono ponad 800 stanowisk ze śladami człowieka z Cro-Magnon.

Pomiędzy 10 000 a 8000 lat p.n.e. (mezolit) zmiany klimatyczne umożliwiły gęstsze osadnictwo. Wyodrębniły się wtedy 3 obszary plemion mezolitycznych: nadbrzeżny (wybrzeża Morza Czarnego i Azowskiego, Krym), lasostepowy (środkowy bieg Dniepru, dorzecze Dońca) i leśny (obecne północne obwody Ukrainy).

Strefa lasostepu

W okresie chalkolitu na terenach Ukrainy pojawia się ludność kultury trypolskiej. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. na terenie lasostepu kultura trypolska została asymilowana i powstała kultura ceramiki sznurowej. Plemiona ceramiki sznurowej były przypuszczalnie bezpośrednimi przodkami Germanów, Bałtów i Słowian.

Kultura ceramiki sznurowej w okresie pomiędzy XV a XI wiekiem p.n.e. przekształciła się w kulturę trzciniecką i kulturę komarowską. Ta przeszła między XI a IX wiekiem p.n.e. w kulturę biełogrudowską, będącą, według wielu badaczy, poprzedniczką kultury wschodniosłowiańskiej.

Strefa stepowa [edytuj]

Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. pojawiły się tutaj ze wschodu pasterskie plemiona kultury jamowej. W drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. ludność tej kultury zasymilowała się z plemionami pochodzenia północnoirańskiego, tworząc rozciągającą się od Uralu do Dniestru kulturę zrębową. Z niej właśnie wyodrębnili się Kimerowie.

Starożytność [edytuj]

Najstarsze historyczne plemiona znane z terenów północnego nadczarnomorza to Kimerowie do VII wieku p.n.e., a po nich Scytowie do IV w i Sarmaci do III w n.e.(Sauromaci, Roksolanie, Alanowie). W VII i VI wieku p.n.e. na Krymie oraz u ujścia Bohu i Donu ("don" po sarmacku oznacza rzekę) powstały pierwsze kolonie greckie o dźwięcznie brzmiących nazwach (Tanais,Chersonises, Eupatoria). Wkrótce wykształciło się z nich najstarsze znane państwo obejmujące swym zasięgiem Ukrainę - tzw."Królestwo Bosporańskie" od nazwy Cieśniny Kerczeńskiej - Bosfor Kimmeryjski, podległe później Cesarstwu Rzymskiemu.

W I wieku ne. prowadził tu działalność apostolską św. Andrzej, a w III wieku Wulfila. W III i IV wieku naszej ery nad południowymi obszarami dzisiejszej Ukrainy zwierzchnictwo roztaczały plemiona Gotów, podbiwszy plemiona miejscowe, a Goci utrzymywali się jeszcze na Krymie przez długi czas, bo aż do roku 1778. W późniejszym okresie liczne plemiona azjatyckie (Hunowie, Awarowie, Protobułgarzy i Madziarzy) dokonywały przemarszu przez południową Ukrainę, a nie mniej liczne osiedlały się tam (Chazarowie, Pieczyngowie czy Połowcy-Kumanie).

Należy wspomnieć również o osadnictwie greckim, które zaczęło rozwijać się między VIII a VI wiekiem p.n.e. Były to nadbrzeżne miasta zbudowane na wzór greckich polis, prowadzące ożywiony handel wyrobami rzemiosła w zamian za zboże, bydło, miód, wosk, skóry i ryby. Najbardziej znanymi miastami były: Pantikapajon (obecny Kercz), Teodozja, Fangoria, Gorgippa (obecnie Anapa), Chersonez Taurydzki, Tyras, Nikonij, Olbia. Kres istnieniu tych miast przyniosły najazdy plemion koczowniczych w okresie wielkiej wędrówki ludów.

Początki państwowośc

Ruś w XII wieku

We wczesnym średniowieczu zamieszkane przez Słowian ziemie naddnieprzańskie stały się obszarem penetracji szwedzkich Waregów. Być może od nazwy jednego z ich plemion, Rusów, wywodzi się nazwa Rusi. Jeden z wareskich wodzów o imieniu Ruryk zdołał skupić pod swą władzą Waregów, Słowian Ilmeńskich oraz Krywiczy i ok. 860-862 r. dał początek najstarszemu państwu wschodniosłowiańskiemu - Rusi Nowogrodzkiej. Ruryk był również założycielem dynastii władców Rusi Rurykowiczów. Dwaj wodzowie warescy, Askold i Dir, oddzielili się z czasem od Ruryka, a następnie udali się w dół Dniepru i zawładnęli tam państwem plemiennym Polan z ich największym grodem - Kijowem. Ok. 880-884 r. państwo Askolda i Dira zostało podbite przez kniazia nowogrodzkiego - Olega Mądrego, syna Ruryka. Askold i Dir zostali najprawdopodobniej zabici. Z przyczyn geopolitycznych Oleg Mądry przeniósł stolicę swego państwa z Nowogrodu Wielkiego do Kijowa. W ten sposób powstała Ruś Kijowska, państwo obejmujące swym zasięgiem terytoria dzisiejszej Ukrainy, Rosji, Białorusi, Mołdawii, Polski i innych państw.

W 988 r. potomek Ruryka Włodzimierz I Wielki przyjął chrzest z Bizancjum. Umocniony został tym samym wpływ kultury greckiej na Rusi. Choć państwo Rurykowiczów było najludniejszym i największym pod względem powierzchni w Europie na jego potencjale odbijały się ciągłe walki wewnętrzne, a także zagrożenie ze strony ludów koczowniczych zamieszkujących stepy nadczarnomorskie (Połowcy, Pieczyngowie). W XIII wieku Ukraina opanowana zostaje przez Złotą Ordę. Ruś Kijowska została zhołdowana i znalazła się wówczas w okresie rozbicia dzielnicowego. Głównym ośrodkiem ruskiej państwowości na obszarze dzisiejszej Ukrainy stało się Księstwo Halicko-Wołyńskie.

Rozbiór państwa [edytuj]

Po zabiciu ostatniego księcia halickiego Jerzego II przez bojarów w XIV wieku tereny położone wokół Lwowa i Przemyśla (tzw. Ruś Czerwona) zostały włączone na zasadach autonomicznych do Królestwa Polskiego. Od tego też czasu datuje się zwrot polskiej polityki zagranicznej z zachodu na wschód. Język ruski stał się jednym z oficjalnych języków na wschodnich połaciach państwa polskiego. Podczas (wojny 1340-1392) Ruś Halicko-Włodzimierska została przejęta przez Królestwo Węgier (czasy panowania króla Ludwika), lecz pod koniec XIV wieku jako posag Jadwigi Andegaweńskiej wróciła do Polski. Na terenie Rusi Czerwonej powstały województwa: ruskie (ze stolicą we Lwowie), bełskie oraz podolskie (stolica Kamieniec Podolski). W owym czasie rozpoczęła się ich kolonizacja przez polską szlachtę.

Ruś Kijowska

Ruskie księstwa: Kijowskie, Wołyńskie, Czernichowskie, Perejesławskie, Turowsko-Pińskie, Smoleńskie i Połockie zostały w XIII i XIV wieku prawie całkowicie opanowane przez Wielkie Księstwo Litewskie, które sięgało wówczas prawie do Morza Czarnego. W wyniku unii krewskiej dynastia Jagiellonów roztoczyła swe zwierzchnictwo nad litewskim oraz polskim terytorium Rusi. Pozostałe ziemie ruskie były zależne od Złotej Ordy. Jedynymi ziemiami ruskimi, które utrzymały swoją niepodległość była Ruś Nowogrodzka i Ruś Pskowska (część terytoriów dzisiejszej Rosji).

Rzeczpospolita Obojga Narodów [edytuj]

Rzeczpospolita Trojga Narodów w 1658

W wyniku unii lubelskiej z 1569 roku do Korony Królestwa Polskiego przyłączone zostały obszary dzisiejszej Ukrainy, pomimo gwałtownych protestów posłów litewskich. Na własność króla polskiego przeszły województwa wołyńskie (stolicą w Łucku), kijowskie, bracławskie oraz czernihowskie. W 1596 ruscy biskupi prawosławni zmuszeni zostali przez króla Zygmunta III Wazę do zawarcia na synodzie w Brześciu unię powtórnie uznając zwierzchnictwo papieża i tworząc w ten sposób Ukraiński Kościół Greckokatolicki. W końcu XVI i w XVII wieku Ukraina była widownią częstych powstań kozackich (powstanie Nalewajki) sukcesywnie tłumionych przez Polaków do czasu powstania Chmielnickiego (bezpośrednim powodem jego wybuchu była niezgoda sejmu na podwyższenie liczby Kozaków rejestrowych, co obiecał Kozakom planujący wojnę z Turcją król Władysław IV Waza). Talent dowódczy i sojusz z Tatarami krymskimi pozwoliły Chmielnickiemu na zorganizowanie faktycznie niezależnego państwa. Był to jednak stan przejściowy nie mający szans na utrwalenie. W okresie wojen kozackich narodziła się idea powstania trzeciego, ruskiego członu federacji polsko-litewskiej (promował ją wojewoda kijowski Adam Kisiel i król Jan II Kazimierz Waza). Nie zaakceptowała jej polska i litewska szlachta i ostatecznie została zarzucona po ugodzie w Perejasławiu z 1654 roku. Wówczas Chmielnicki zawarł sojuszniczą wojskową ugodę z Rosji, która potraktowała ją jak powód do okupacji Ukrainy. Rozpoczęła się wojna polsko-rosyjska 1654-1667. W toku walk polsko-rosyjskich część Kozaków opowiedziała się za związkiem z Rzeczpospolitą, część za Rosją. W 1658 część kozaków zawarła z Rzeczpospolitą ugodę hadziacką, na mocy której powstawało Księstwo Ruskie, tworzące wraz z Koroną i Wielkim Księstwem Litewskim państwo trójczłonowe - Rzeczpospolitą Trojga Narodów.

Jej postanowienia nigdy jednak nie weszły w życie. Ostatecznie, na mocy rozejmu w Andruszowie 1667 lewobrzeżna Ukraina z Kijowem została przyłączona do Rosji, podczas gdy prawobrzeżna pozostała przy Polsce (okresowo, po traktacie w Buczaczu 1672 do pokoju w Karłowicach 1699, jej część znalazła się pod władzą Turcji).

Rozbiory [edytuj]

W wyniku rozbiorów Polski terytorium Ukrainy podzieliły między siebie Rosja i Austria. Katarzyna II Wielka zagarnęła dla Rosji Wołyń, Kijowszczyznę oraz Podole. Ukraińcy nie otrzymali tam jakiejkolwiek formy autonomii, tereny te inkorporowano do Rosji jako trzy prawobrzeżne gubernie: kijowską, wołyńską (ze stolicą w Żytomierzu) oraz podolską (Kamieniec Podolski). Rosja od początku uznawała Ukraińców za jeden ze szczepów narodu rosyjskiego, aczkolwiek początkowo nie utrudniała zawzięcie rozwoju rodzącego się właśnie ruchu ukraińskiego (wobec dominującej pozycji żywiołu polskiego na tych ziemiach, a także słabo jeszcze wykształconego aparatu władzy). Pozwoliło to na wykształcenie (za sprawą Tarasa Szewczenki) literackiego języka ukraińskiego. Nieliczne elity ukraińskie (Szewczenko, Hruszewśky) widziały wtedy przyszłość swego kraju w związku z Rosją. Jednak z biegiem czasu okazało się, że polityka rosyjska ograniczyła się do propagowania ruchu moskalofilskiego na Ukrainie przy konsekwentnym odmawianiu Ukraińcom prawa do odrębności narodowej i wzmagających się represjach wobec ukraińskich działaczy. Rosyjską politykę definiowały np. cyrkularz wałujewski z 1863 i ukaz emski z 1876.

Narodowości Austro-Węgier

Inaczej przedstawiała się sytuacja Ukraińców w Galicji. W pierwszych latach po rozbiorach dominującym procesem była tam polonizacja, a właściwie jedynym ośrodkiem rozwoju ruchu ukraińskiego był wspierany przez Austrię, ale także w znacznej części spolonizowany kościół unicki. Podejście Polaków do problemu ukraińskiego było takie samo jak Rosjan - nie uznawano odrębności ukraińskiej, a jedynie „szczep ruski narodu polskiego”. Dopiero gdy Ukraińcy wyłonili się w Galicji jako licząca się siła polityczna (takim punktem zwrotnym były wydarzenia Wiosny Ludów i powstanie Hołownej Rady Ruskiej) Wiedeń przystąpił do polityki wygrywania ich przeciw Polakom. Jednak po zawarciu kompromisu z Polakami (autonomia Galicji) czynił to dość rzadko, uznając (w zamian za poparcie polskie w sejmie) problem ukraiński za wewnętrzną sprawę polską. Niemniej, Ukraińcy galicyjscy mieli odtąd znacznie lepsze warunki dla rozwoju kultury narodowej, niż będący pod jarzmem znacznie silniejszego niż Polacy caratu Ukraińcy rosyjscy. Innymi powodami były wyższa jakość życia i większy procent ludności miejskiej w Galicji. Ukraińcy zamieszkiwali w Galicji jej wschodnią część ze Lwowem i Przemyślem, w miastach stanowili zdecydowaną mniejszość (dominowali tam Polacy i Żydzi), ale wystarczyło to do wykształcenia się warstwy energicznej inteligencji ukraińskiej. Poza wschodnią Hałyczyną Rusini dominowali na terenie Bukowiny i części Besarabii. Podstawowe dążenia ruchu ukraińskiego w drugiej połowie XIX wieku to - podział Galicji na wschodnią i zachodnią (w odrębnej Galicji Wsch. mieliby przewagę liczebną) i demokratyczna ordynacja wyborcza. Do końca istnienia Austro-Węgier u władzy w Galicji utrzymywali się dążący do kompromisu konserwatyści polscy (krakowscy Stańczycy), jednakże rozkwit ruchów nacjonalistycznych po obu stronach zapowiadał nadejście w przyszłości rozwiązania siłowego.

Na ziemiach ukraińskich pod władzą Rosji w końcu wieku ruch ukraiński wegetował. Już w 1839 zlikwidowano Cerkiew unicką poprzez akt „dobrowolnego połączenia” z Cerkwią prawosławną. Ożywienie nastąpiło na początku XX wieku, uformowały się główne ukraińskie stronnictwa polityczne (socjaliści Petlury i Wynnyczenki, nacjonaliści) a w okresie rewolucji 1905-1907 założone zostały liczne stowarzyszenia (Proświty) i pisma. Ruch ukraiński nabrał już w tym czasie wyraźnych cech antyrosyjskich.

Ukraina wczoraj i dzis

Literatura o kraju

Na GORONCO

Odessa

Klimat

Transport i gospodarka

Sport

Wczasy nad morzem

Turystyka górska

Zabytki na Krymie

Gazeta Wyborcza

Pomarańczowa rewolucja

Rocznica rewolucji zjednoczy pomarańczowych?

Kijów szykuje się do zaprzysiężenia Juszczenki

Ogłoszono oficjalne zwycięstwo Juszczenki

W powyborczą noc Juszczenko wrócił na Majdan

Pomaranczowa rewolucia

Pomarańczowa rewolucja[edytuj]

Z Wikipedii

Przebieg pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Skutki pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Próba oceny [edytuj]

Rola Polski [edytuj]

Kalendarium [edytuj]

Listopad 2004 [edytuj]

Grudzień 2004 [edytuj]

Styczeń 2005 [edytuj]

Przebieg pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Skutki pomarańczowej rewolucji [edytuj]

Próba oceny [edytuj]

Rola Polski [edytuj]

Kalendarium [edytuj]

Listopad 2004 [edytuj]

Grudzień 2004 [edytuj]

Styczeń 2005 [edytuj]

Socialistyczna Ukraina-USRR

Spis treści

Historia [edytuj]

Powstanie [edytuj]

Funkcjonowanie kraju [edytuj]

Likwidacja [edytuj]

Przywódcy kraju [edytuj]

Obszar i granice [edytuj]

Autonomiczne obszary wewnątrz Ukraińskiej SRR [edytuj]

Zachodnioukrainska Republika Ludowa

Spis treści

Historia [edytuj]

Władze ZURL [edytuj]

Ukrainska Republika Ludowa

Jwan Mazepa herbu kołodyn-Jvan Koledynsyj

Petro (Piotr) Konaszewicz, znany jako Konaszewicz-Sahajdaczny,

Sicz Zaporosk

[edytuj]

Z Wikipedii

Lokalizacja Siczy Zaporoskiej [edytuj]

Likwidacja Siczy [edytuj]

Ataman

Juri Bohun -po ukrainsku

Рання бiографiя

[ред.] Роль Визвольної війни

[ред.] Пicля Хмельницького. Пiдсумок

Jwan Bohun

Z Wikipedii

Bohdan Chmielnicki

Herb Wojska Zaporowskiego

Obraz bitwy

Kozacy Zaporoscy

Historia

Organizacja wojskowa

Pochodzenie słów "Kozak", "Kozacy" [edytuj]

Powstanie Chmielnickiego

Powstanie Chmielnickiego od Korsunia do Piławiec

Powstanie Bohdana Chmielnickiego

Historia Ua

Czasy najdawniejsze]

Strefa lasostepu

Strefa stepowa [edytuj]

Starożytność [edytuj]

Początki państwowośc

Rozbiór państwa [edytuj]

Pomarańczowa rewolucja
[edytuj]