Socialistyczna Ukraina-USRR

<< << 1917-1991 >>
(Szczegóły) (Szczegóły)
motto państwowe: Пролетарі всіх країн, єднайтеся! (Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
oficjalny język	brak (de facto rosyjski preferowany w użyciu, dyskryminacja języka ukraińskiego (narodowego)
stolica	Kijów
ostatni przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej	Leonid Krawczuk
powierzchnia - razem - % woda	3 miejsce w ZSRR 603 700km²
ludność - razem (1989) - gęstość zaludnienia	2 miejsce w ZSRR 51 706 750 85,6/km²
waluta	rubel
strefa czasowa	UTC +3
hymn	Hymn Ukraińskiej SRR

Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka, skrótowo Ukraińska SRR, Ukraińska SSR (ros. Украинская Советская Социалистическая Республика, Украинская CCP - czyt.: Ukrainskaja Sowietskaja Socialisticzeskaja Riespublika, ukr. Українська Радянська Соціалістична Республіка, Українська PCP - czyt.: Ukrajins'ka Radians'ka Socjalistyczna Respublika) - jedna z republik ZSRR.

Spis treści [ukryj] 1 Historia 1.1 Powstanie 1.2 Funkcjonowanie kraju 1.3 Likwidacja 2 Przywódcy kraju 3 Obszar i granice 4 Autonomiczne obszary wewnątrz Ukraińskiej SRR 5 Zobacz też:

Historia [edytuj]

Powstanie [edytuj]

Twór polityczny powstały na ziemiach ukraińskich w wyniku rewolucji październikowej w 1917. Radziecką Ukrainę powołano do życia w Kijowie 9 listopada 1917 roku. Rychło jednak do stolicy wkroczyły oddziały patriotów ukraińskich i przepędziły stamtąd bolszewików. 24-25 grudnia 1917 roku w wyniku powstania robotniczego w Charkowie proklamowano tam tzw. Ukraińską Republikę Ludową (nazwa łudząco podobna do państwa Petlury). 8 lutego 1918 roku z Kijowa wyparte zostały siły nacjonalistyczne i wróciła tam władza radziecka. W latach 1918-1920 stolica Ukrainy najczęściej była jednak w rękach Niemców, nacjonalistów (Pawło Skoropadski, Symon Petlura), białogwardzistów (Anton Denikin) oraz - krótko - wojsk polskich. 5-12 lipca 1918 roku utworzono ukraiński oddział WKP(b).

10 marca 1919 roku uchwalono konstytucję Ukrainy radzieckiej. Jej stolicą został Charków. Ukraina radziecka brała udział w negocjacjach pokojowych z Polską prowadzonych w Mińsku i Rydze w 1920 roku. Została uznana przez rząd Polski za jedynego reprezentanta ludności ukraińskiej, Polska odmówiła tym samym dotrzymania sojuszniczych zobowiązań wobec Ukraińców oraz utrzymywania dalszych stosunków z państwem Petlury, którego przedstawiciele udali się na emigrację do Paryża, Berlina i Wiednia.

Funkcjonowanie kraju [edytuj]

pierwotna wersja flagi Ukraińskiej SRR

Na czele USRR stali w początku lat dwudziestych Stanisław Kosior, Emanuel Kwiring (sekretarze KP(b)U) oraz Christian Rakowski (przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych), Mykoła Skrypnyk (komisarz oświaty), którzy prowadzili politykę "ukrainizacji" w szkolnictwie i administracji. W latach 30. zostali oni zamordowani na rozkaz Stalina (Skrypnyk popełnił samobójstwo) pod zarzutem "burżuazyjnego nacjonalizmu". Później władzami Ukrainy kierowali posłuszni wykonawcy poleceń Stalina: Łazar Kaganowicz, Stanisław Kosior oraz Nikita Chruszczow.

Poza brutalną czystkę polityczną USRR wstrząsnęła w latach trzydziestych sztucznie wywołana przez Stalina fala głodu. Oblicza się, że zginęło wówczas ok. 5 mln obywateli tego państwa (choć te dane są trudno weryfikowalne). Rozprawiono się również z duchownymi oraz przedstawicielami mniejszości narodowych, szczególnie Polakami i Żydami. Zlikwidowano polski obwód autonomiczny na Wołyniu (tzw. Marchlewszczyzna) a wielu polskich komunistów (w tym Tomasza Dąbala) stracono.

W 1934 roku stolicę państwa przeniesiono do Kijowa "gubiąc" po drodze niewygodnych działaczy. Wówczas dokonano też podziału państwa na obwody: kijowski, charkowski, winnicki, zaporoski i doniecki.

Ukrainę przyjęto wraz z Białoruską SRR i ZSRR do ONZ jako pełnoprawnego członka. Uzasadniano to faktem, iż skoro formalnie brytyjskie dominia - Kanada i Australia także były członkami tej organizacji, nie ma przeszkód, by także niektóre z republik ZSRR weszły w skład ONZ, by zrównować brytyjską przewagę. Ponadto prawo do nadreprezentacji mogło być nagrodą za walkę z faszyzmem.

W 1986 roku Ukrainą wstrząsnęła awaria elektrowni w Czarnobylu, którą władze z początku starały się bagatelizować. Główne szkody poczyniła ona jednak na sąsiedniej Białorusi.

Likwidacja [edytuj]

Ukraińska SRR przestała oficjalnie istnieć 16 grudnia 1991, gdy uznane zostało niepodległe państwo ukraińskie. Przywrócono mu tradycyjne godło, hymn oraz wybrano nowe władze.

Przywódcy kraju [edytuj]

Faktycznymi przywódcami kraju byli pierwsi sekretarze Komunistycznej Partii Ukrainy:

Gieorgij Piatakow (1918)

Stanisław Kosior (1919-1920)

Dmitrij Manuilski (1921-1923)

Emmanuil Kwiring (1923-1925)

Łazar Kaganowicz (1925-1928)

Stanisław Kosior (1928-1938)

Nikita Chruszczow (1938-1947)

Łazar Kaganowicz (1947)

Nikita Chruszczow (1947-1949)

Leonid Mielnikow (1949-1953)

Aleksiej Kiriczenko (1953-1957)

Nikołaj Podgorny (1957-1963)

Petro Szelest (1963-1972)

Wołodymyr Szczerbycki (1972-1989)

Władimir Iwaszko (1989-1990)

Stanisław Gurienko (1990-1991)

Obszar i granice [edytuj]

Pierwotnie, do 1939 r. USRR objęła swymi granicami większość obecnych ziem ukraińskich poza Galicją, zachodnią częścią Wołynia, Bukowiną, Polesiem i Rusią Zakarpacką.

Po agresji na Polskę 17 września 1939 nastąpiło przyłączenie do USRR nowych terenów ze Lwowem, Łuckiem i Stanisławowem (co propaganda sowiecka ochrzciła mianem "zjednoczenia ziem ukraińskich".

W 1940 roku Rumunia zostałą zmuszona do zrzeczenia się na rzecz ZSRR pewnych obszarów, spośród których Bukowinę i południową Besarabię włączono w skład Ukraińskiej SRR. Jednocześnie z obszaru Ukraińskiej SRR wyłączono część terenów wchodzącej dotad w skład Ukrainy Mołdawskiej ASRR. Obszary te wraz z pozostałymi częściami ziem odebranych Rumunii utworzyły Mołdawską SRR.

Po 1945 roku niemal wszystkie polskie tereny zajęte w 1939 roku zostały przy Ukraińskiej SRR, jedynie niewielkie skrawki powróciły do Polski. Ponadto do USRR przyłączono tereny Rusi Zakarpackiej, które do 1938/39 wchodziły w skład Czechosłowacji, a następnie - Węgier.

Ostatecznie granice Ukraińskiej SRR uformowały się w 1954 r., kiedy to Rosyjska FSRR podarowała Ukraińskiej Krym. Odtąd Ukraina obejmowała obszar 603 716 km², który w 1984 roku zamieszkiwało 50,667 milionów osób.

Ukraińska SRR graniczyła z Polską, Węgrami, Czechosłowacją i Rumunią. Wewnątrz ZSRR graniczyła z Białoruską SRR, Rosyjską FSRR i Mołdawską SRR.

Autonomiczne obszary wewnątrz Ukraińskiej SRR [edytuj]

W skład Ukraińskiej SRR wchodziły autonomiczne narodowe jednostki polityczno adminitracyjne:

• Mołdawski Obwód Autonomiczny (1924), przekształcony w Mołdawską ASRR (1924 - 1940)
• Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego (1925 - 1935)
• W 1991 r., tuż przed rozwiązaniem ZSRR i likwidacją Ukraińskiej SRR powstałą na Krymie Krymska ASRR

Zachodnioukrainska Republika Ludowa

Zachodnioukraińska Republika Ludowa
← 1918-1919 → → →
Flaga Ukrainy Godło Ukrainy
Język urzędowy	ukraiński
Stolica	Lwów
Ustrój polityczny	republika
Ostatnia głowa państwa	prezydent Jewhen Petruszewycz
Liczba ludności • całkowita () • gęstość zaludnienia	5.400.000 osób/km²
Data powstania	19 marca 1918
Data likwidacji	16 lipca 1919

Terytorium do którego pretendowała ZURL

Zachodnioukraińska Republika Ludowa ("ZURL", ukr. Західно Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Spis treści [ukryj] 1 Historia 2 Władze ZURL 3 Przypisy 4 Zobacz też

Historia [edytuj]

Pod koniec I wojny światowej, wobec klęski militarnej państw centralnych, w tym wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej, zaistniały warunki do odzyskania lub uzyskania niepodległości przez wiele narodów Europy Centralnej i Wschodniej.

Na początku października 1918 parlamentarna reprezentacja ukraińska postanowiła zwołać do Lwowa mężów zaufania ze wszystkich ukraińskich ziem Austro-Węgier - wschodniej Galicji, Bukowiny, Rusi Zakarpackiej. 19 października 1918 na zjeździe we Lwowie ukonstytuowała się Ukraińska Rada Narodowa. Przyjęła ona rezolucję o utworzeniu państwa ukraińskiego (jako części federacyjnej monarchii austriackiej), w którego skład miała wejść wschodnia Galicja po wraz z Łemkowszczyzną; poza tym odrzucono "roszczenia" Rady Regencyjnej do "księstw ukraińskich" - halickiego i włodzimierskiego.

Zachodnioukraińska Republika Ludowa proklamowała niepodległość 1 listopada 1918, po zajęciu przez ukraińskie oddziały wojskowe najważniejszych gmachów publicznych i obiektów wojskowych Lwowa. Jednakże miała to być państwowość w ramach państwa austriackiego. Przewodniczącym Ukraińskiej Rady Narodowej został Jewhen Petruszewycz. Prawne podstawy państwa określała przyjęta 13 listopada 1918 Tymczasowa ustawa zasadnicza o niezależności państwowej ziem ukraińskich byłej monarchii austro-węgierskiej (konstytucja ZURL).

ZURL pretendowała do władzy na następujących obszarach należących do austriackich krajów koronnych Galicji i Lodomerii oraz Bukowiny oraz węgierskich komitatów Szepes (Spisz), Sáros (Szarysz), Zemplén (Zemplín), Bereg, Ugocsa i Máramaros – zgodnie z mapą „Ethnographische Karte der österreichischen Monarchie” Karla Czerniga. Przy tym Bukowina i ziemie dawnego Królestwa Węgier zostały w krótkim czasie zajęte przez wojska rumuńskie, węgierskie i czechosłowackie. Ponieważ ZURL miało obejmować ziemie sporne między Polakami a Ukraińcami w Galicji (granice etniczne były niemożliwe do ustalenia), państwo to od razu znalazło się w stanie wojny z oddziałami polskich ochotników w Galicji Wschodniej, a w konsekwencji ich wsparcia przez regularne Wojsko Polskie ( tzw. odsiecz przemyska) - wojny z odrodzonym państwem polskim. W wyniku zaciętych walk Polacy jeszcze w listopadzie, po wycofaniu wojsk ukraińskich przejęli kontrolę nad Lwowem i rząd zachodnioukraiński przeniósł do Tarnopola, a następnie do Stanisławowa. W styczniu 1919 zawarta została unia ZURL z Ukraińską Republiką Ludową. W maju 1919 Ukraińska Armia Galicyjska wspólnie z oddziałami URL oraz wojskami carskimi (Armia Ochotnicza) Denikina wyruszyły, aby wesprzeć antybolszewickie powstanie na wschodniej Ukrainie. Ofensywa była jednak nieudana i w grudniu bolszewicy zajęli Kijów.

Iwan Boberski, Dmytro Witowski i Longyn Cehelski w mundurach Strzelców Siczowych - 1918

ZURL zakończyła istnienie 16 lipca 1919, kiedy ostatnie oddziały Ukraińskiej Armii Galicyjskiej zostały wyparte po ciężkich walkach (Jazłowiec) przez ofensywę Wojska Polskiego^[1] za Zbrucz. Emigracyjny rząd ZURL działał w Wiedniu do 1923 roku, kiedy stało się jasne, że starania o korzystną dla Ukraińców decyzję Ententy są bezskuteczne. Warto dodać, że przywódcy ZURL nie wykazywali żadnych chęci do rozmów z Polakami, ani też rządem polskim. Nie szukali porozumienia także ze Ententą, której delegacja pośredniczyła w rozmowach o zawieszenie broni. Prezentowali skrajną postawę nie do przyjęcia dla strony polskiej, której podstawą była granica na Sanie (Lachy za San). Nie dostrzegali także niebezpieczeństwa ze strony czerwonej Rosji, mimo, że Symon Petlura nalegał na rozejm z Polakami, a delegaci Ukraińców galicyjskich brali udział w negocjacjach Andrija Liwickiego prowadzonych jesienią 1919 r. w Warszawie i zakończonych sojuszem polsko-ukraińskim z kwietnia 1920 r. Delegaci Petruszewycza wycofali się z rozmów po zgodzie Petlury na cesje terytorialne na rzecz Polski w Galicji.

Odmowa ukraińskich działaczy państwowych i wojskowych ZURL zawarcia w roku 1920 kompromisu terytorialnego z Polską i wsparcia organizacyjnego i kadrowego Ukraińskiej Republiki Ludowej w czasie wyprawy kijowskiej 1920 r była jedna z najistotniejszych przyczyn tego, że niepodległe demokratyczne państwo ukraińskie (URL) po 1920 r. nie przetrwało.

Władze ZURL [edytuj]

Znaczek pocztowy ZURL z maja 1919 powstały przez przedrukowanie znaczka austriackiego

• 18 listopada 1918 – 9 czerwca 1919: Parlament – Ukraińska Rada Narodowa (ukr. Українська Національна Рада)

• • Przewodniczączy – Jewhen Petruszewycz
  • Organ ustawodawczy Rady (od 4 stycznia 1919)
    • Prezydent – Jewhen Petruszewycz
    • Zastępcy: Łew Baczynski, Omelan Popowycz, Semen Wityk, Andrij Szmihelski
    • Skład: Antin Horbaczewski, Hryć Duwirjak, Mychajło Nowakiwski, Teofil Okuniwski, Stepan Juryk
    • Sekretarze: Stepan Wytwycki, Stepan Siłecki, Osyp Ustyjanowycz
  • Organ wykonawczy – Sekretariat Państwowy (od 13 listopada 1918)
    • Prezydent Rady Sekretarzy Państwowych – Kost Łewycki (13 listopada 1918 – 4 stycznia 1919)
    • Sekretarze Państwowi: Kost Łewycki, Longyn Cehelski, Dmytro Witowski, Iwan Myron, Jarosław Łytwynowycz, Ołeksandr Pisicki, Ołeksandr Barwinski, Sydir Hołubowycz, Stepan Baran, Iwan Makus, Stepan Czarnecki, Iwan Kurowec, Wasyl Panejko, Stepan Fedak
    • Premier – Sydir Hołubowycz (4 stycznia 1919 - 6 czerwca 1919)
    • Sekretarze Państwowi: Sydor Hołubowycz, Wasyl Panejko, Iwan Makus, Dmytro Witowski, Osyp Buraczynski, Mychajło Martynec, Ahenor Artymowycz, Іwan Myron, Marian Kazanewycz. Później jeszcze: Longyn Cehelski, Mychajło Łozynski, Wiktor Kurmanowycz

• 6 czerwca 1919 – 16 lipca 1919: Dyktatura
  • Dyktator – Jewhen Petruszewycz
  • Rada Upoważnionych:
    • Sydir Hołubowycz – sprawy wewnętrzne
    • Stepan Wytwycki – sprawy zagraniczne
    • Wiktor Kurmanowycz – obrona
    • Iwan Myron – transport

Ukrainska Republika Ludowa

Ukraińska Republika Ludowa
← ← 1917-1919 → →
Flaga Ukrainy Godło Ukrainy
Język urzędowy	ukraiński
Stolica	Kijów
Jednostka monetarna	Karbowaniec
Hymn państwowy	Ще не вмерла України

Ukraińska Republika Ludowa (ukr. Українська Народна Республіка) - jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Ukraińska Republika Ludowa powstała jako państwo w federacji z Rosją 20 listopada 1917 na obszarze guberni: charkowskiej, jekaterynosławskiej, chersońskiej i taurydzkiej. Pełną niepodległość proklamowano 25 stycznia 1918. Pierwszym prezydentem został prof. Mychajło Hruszewski. Po wkroczeniu wojsk niemieckich władzę przejął Pawło Skoropadski obwołując się hetmanem. W okresie od 29 kwietnia do 14 grudnia 1918 funkcjonowała pod nazwą: Państwo Ukraińskie (ukr. Українська Держава) - Hetmanat. Skoropadski został obalony przez wojska wierne Dyrektoriatowi (korpus Strzelców Siczowych), a sam hetman uciekł z Kijowa w przebraniu niemieckiego żołnierza. 13 listopada 1918 utworzono Dyrektoriat, którego przewodniczącym został Wołodymyr Wynnyczenko. Od lutego 1919, po usunięciu prosowieckiego Wynnyczenki urząd prezydenta objął Symon Petlura (od listopada 1918 dowódca armii URL).

URL posiadała pełne atrybuty suwerenności: administrację, służby zagraniczne i własne wojsko, podczas wojny polsko-bolszewickiej związane sojuszem z Wojskiem Polskim. Armia URL podlegała taktycznie 6 Armii generała Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, a operacyjnie dowództwu Frontu Ukraińskiego (od 9 lipca 1920 - Front Południowo-Wschodni).

URL utraciła uznanie międzynarodowe (Polska, Finlandia) w 1921 w konsekwencji pokoju ryskiego i podboju Ukrainy przez Armię Czerwoną. Emigracyjne władze URL działały do roku 1992, kiedy to ostatni prezydent URL na emigracji Mykoła Pławiuk przekazał insygnia władzy prezydenckiej pierwszemu prezydentowi niepodległej Ukrainy Łeonidowi Krawczukowi.

Jwan Mazepa herbu kołodyn-Jvan Koledynsyj

Колединський), pol. Jan Kołodyński (około 1639-2 października 1709) – szlachcic, dyplomata, hetman Ukrainy Lewobrzeżnej w latach 1687–1709.

Iwan Mazepa urodził się w ruskiej rodzinie szlacheckiej między rokiem 1629 a 1640 we wsi Mazepinka (ukr. Мазепинка) koło Białej Cerkwi na Kijowszczyźnie. Kształcił się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej w Kijowie, kolegium jezuickim w Warszawie, a następnie na uniwersytetach Europy Zachodniej. W latach 1659–1663 w służbie dyplomatycznej Rzeczypospolitej. W roku 1663 powrócił na Ukrainę, gdzie objął urząd podczaszego czernihowskiego. W czasie walki o urząd hetmański związał się z obozem późniejszego hetmana Prawobrzeża Piotra Doroszenki. Na jego dworze pełnił funkcję dowódcy gwardii przybocznej, a następnie pisarza generalnego Prawobrzeża.

Podczas misji dyplomatycznej do Chanatu Krymskiego i Turcji został schwytany przez oddział kozacki z Lewobrzeża. Przekazany hetmanowi Iwanowi Samojłowiczowi, od 1682 roku pełnił funkcję generalnego osauła Lewobrzeża. W 1687 roku, po usunięciu Samojłowicza z urzędu przez Rosję, pod jej naciskiem, został wybrany hetmanem. Dążył bezskutecznie do zjednoczenia podzielonych ziem kozackich – Lewobrzeża, Prawobrzeża, Zaporoża i Ukrainy Słobodzkiej – i stworzenia na tym terytorium nowoczesnego państwa na wzór monarchii zachodnioeuropejskich. W tym celu wspierał rozwój wyższych warstw społecznych – starszyzny kozackiej i mieszczaństwa.

Chcąc zyskać przychylność ówczesnego cara Rosji Piotra I, Mazepa zgodził się na udział oddziałów kozackich po stronie Rosji w wyprawach przeciwko Turcji i w III wojnie północnej. Nie protestował również przeciw wprowadzeniu wojsk rosyjskich na terytorium Hetmanatu po rozpoczęciu wojny ze Szwecją, mimo negatywnych reakcji społeczeństwa.

Jednak w roku 1705, wobec planów Piotra I likwidacji Hetmanatu, Mazepa zmienił front i zaczął prowadzić tajne rozmowy z Rzeczpospolitą i Szwecją, które doprowadziły do zawarcia w 1708 r. umowy między Mazepą i Stanisławem Leszczyńskim, której gwarantem był Karol XII Gustaw. Po ujawnieniu porozumienia, wojska Piotra I spaliły stolicę Lewobrzeża – Baturyn i wymordowały jego mieszkańców, zaś rosyjska cerkiew prawosławna obłożyła Mazepę klątwą.

Po przyłączeniu się do Szwedów, wojska kozackie wzięły udział w ofensywie na Moskwę, zostały jednak zatrzymane pod Połtawą, gdzie 8 lipca 1709 r. rozegrała się decydująca bitwa, zakończona wielką klęską wojsk szwedzkich. Mazepa wraz z Karolem XII schronił się na terytorium Turcji. Zatrzymał się pod Benderami (rum. Tighina, obecnie Republika Mołdawii), gdzie zmarł 2 października 1709 roku. Został pochowany w Gałaczu nad Dunajem (rum. Galaţi, obecnie Rumunia), skąd w 1999 r. jego prochy wróciły na Ukrainę do Baturyna.

Rosjanie aż do czasów sowieckich przedstawiali Iwana Mazepę w jak najgorszym świetle jako zdrajcę Rusi i prawosławia. Jednak w historiografii ukraińskiej jest on człowiekiem szerokich horyzontów, który swoje talenty dyplomatyczne starał się wykorzystać jak najlepiej w trudnej sytuacji Hetmanatu, podzielonego i wciśniętego między ówczesne europejskie potęgi – Rosję, Polskę, Szwecję i Turcję. Staraniem Mazepy powstało wiele budowli w stylu ukraińskiego baroku, m. in. nowa siedziba Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, dzwonnica soboru Sofijskiego, cerkiew Objawienia Pańskiego i nowe mury Ławry Pieczerskiej w Kijowie, a także sobór katedralny w Perejasławiu. Z jego inicjatywy powołano do życia kolegium w Czernihowie. Mazepa jest tytułowym bohaterem dramatu Mazepa Juliusza Słowackiego.

Petro (Piotr) Konaszewicz, znany jako Konaszewicz-Sahajdaczny,

Pobóg
Data urodzenia	1570
Miejsce urodzenia	Kulczyce
Data śmierci	20 marca 1622
Miejsce śmierci	Kijów

Pomnik Sahajdacznego w Kijowie

Ukraińska hrywna z wizerunkiem Piotra Konaszewicza

Petro (Piotr) Konaszewicz, znany jako Konaszewicz-Sahajdaczny, ukr. Петро Конашевич-Сагайдачний herbu Pobóg (ur. 1570 w Kulczycach – zm. 20 marca 1622 w Kijowie) – hetman kozaków rejestrowych.

Jeden z najwybitniejszych wodzów kozackich w XVII wieku. Jego wojska wsławiły się w bitwie pod Chocimiem w 1621. Konaszewicz wielokrotnie występował w obronie Rzeczypospolitej przed wojskami moskiewskimi i tureckimi.

Urodził się prawdopodobnie w 1570, we wsi Kulczyce koło Sambora w ziemi przemyskiej, w rodzinie szlachty ukraińskiej. Kształcił się w Akademii Ostrogskiej w Ostrogu, po czym pracował jako nauczyciel domowy w Kijowie. Następnie uszedł na Sicz Zaporoską, gdzie dzięki wykształceniu i energii zdobył wkrótce jedną z czołowych pozycji wśród starszyzny kozackiej. Organizował i uczestniczył w wielu wyprawach Kozaków na Morze Czarne na łodziach - czajkach, które m.in. złupiły tureckie porty: Warnę, Oczaków, Synopę i przedmieścia Stambułu. Według niektórych historyków, w 1606 został hetmanem wojska zaporoskiego. Prowadził ugodową politykę wobec Polski, chcąc zwiększyć znacznie kozactwa na Ukrainie i rozszerzyć rejestr kozacki. Podczas wojny polsko-rosyjskiej 1609-1618, w 1613 dowodził wyprawą kozacką na Moskwę (wojska dotarły pod Kaługę). Po zawarciu ugody z Rosją, w 1613 dowodził także kolejną wyprawą morską na Morze Czarne, do brzegow Krymu. Podczas kolejnej wielkiej wyprawy w 1616 Kozacy w liczbie 7,5 tysiąca na 150 czajkach zwyciężyli turecką eskadrę pod Oczakowem i zdobyli twierdzę w Kaffie, uwalniając dużą liczbę chrześcijańskich niewolników.

W 1618, podczas kolejnej wojny polsko-rosyjskiej o tron carski, Sahajdaczny dowodził 20-tysięczną armią kozacką, która pustoszyła ziemie rosyjskie dochodząc do Moskwy i łącząc się tam z siłami głównymi królewicza Władysława. Mimo to, Polska była przeciwna wzmacnianiu kozacczyzny i w 1619 starszyzna kozacka i Sahajdaczny podpisali ugodę w Rastawicy o zmniejszeniu rejestru kozackiego do 3 tysięcy, zaprzestania wypraw czarnomorskich i podporządkowaniu starszyzny królowi.

We wrześniu 1621, po obietnicach ustępstw wobec Sahajdacznego ze strony polskiej, wyruszył on z 40-tysięcznym korpusem Kozaków na odsiecz wojskom polskim obleganym pod Chocimiem przez ok. 250-tysięczną armię turecką. Kozacy wnieśli decydujący wkład w zwycięstwo. Jednakże, Sahajdaczny po powrocie do Kijowa zmarł 20 marca 1622 na skutek odniesionych pod Chocimiem ran. Pochowany został w klasztorze w Kijowie.

Jego imię nosi fregata "Hetman Sahajdaczny", będąca okrętem flagowym sił morskich Ukrainy

Sicz Zaporosk

[edytuj]

Z Wikipedii

Sicz zaporoska (ukr. Запорозька Січ) - główny ośrodek Kozaków zaporoskich (niżowych). Ufortyfikowany obóz kozacki, zakładany od XVI wieku na różnych wyspach dolnego Dniepru (m.in. na Chortycy). Pierwsza Sicz została założona przez Dymitra Wiśniowieckiego. W końcu XVII wieku ustalił się w pobliżu obecnego Nikopola. Zburzony w 1709 r., odbudowany w 1734 r. na rzece Podpolna, zlikwidowany w 1775 r. na polecenie Katarzyny II.

Sicz to również używana dawniej nazwa Zaporoża i Kozaków zaporoskich.

Lokalizacja Siczy Zaporoskiej [edytuj]

• Sicz tomakiwska (do 1593)
• Bazawłucka (1593-1638)
• Mykytyńska (1638-1652)
• Czortomłycka (1652-1709)
• Kamiańska (1709-1711)
• Ołeszkiwska (1711-1734)
• Nowa Sicz (1734-1775)

Likwidacja Siczy [edytuj]

15 czerwca 1775 wojska rosyjskie pod dowództwem generała Piotra Tekely w sile 10 pułków piechoty, 8 pułków kawalerii i 13 pułków dońskich kozaków otoczyły umocnienia Siczy i ogłosiły, że Sicz została zlikwidowana. Przewaga wojsk rosyjskich była tak duża, że poddano się bez walki. Większość Kozaków uciekła w nocy czółnami na ziemie Chanatu Krymskiego, natomiast umocnienia i budynki zostały rozebrane, archiwum i skarbiec wywiezione do Moskwy, a starszyzna aresztowana i skazana na więzienia lub zesłanie.

Ziemie Zaporoża nadano dworzanom cara (Grigorij Potiomkin, Wiaziemski, Cyryl Razumowski).

Ataman

kozacki przywódca pełniący funkcje polityczne i wojskowe, warianty : wataman, vataman, otaman. Słowo to pochodzi z języka turecko-tatarskiego Ata = "Ojciec" i przyrostek -man;. W języku tureckim: Otaman Określenie ataman oznaczało również na Ukrainie funkcję naczelnika osiedla kozackiego.